W Unii Europejskiej produkcja mleka w 2025 roku wzrosła nieznacznie do poziomu 156,2 mln ton, jednak prognozy na 2026 rok wskazują na możliwy niewielki spadek. Ogólnie jednak od kilku lat obserwowany jest stabilny rozwój sektora.
Na poziomie globalnym produkcja mleka w 2025 roku osiągnęła poziom ok. 992 mln ton i wzrosła o 1,4% rok do roku. Największym producentem pozostaje Azja, odpowiadająca za niemal połowę światowej produkcji, a kolejne miejsca zajmują Europa i Ameryka Północna. Wzrost produkcji obserwowany był we wszystkich regionach świata, choć miał umiarkowany charakter. W Unii Europejskiej produkcja mleka utrzymuje stabilny poziom. W 2025 roku wyniosła około 156 mln ton, a prognozy na 2026 rok wskazują na niewielki spadek.
Polska odgrywa istotną rolę na tym rynku – jest trzecim producentem mleka w UE z produkcją na poziomie około 16 mln ton, co stanowi około 10% produkcji unijnej.
Polska zajmuje również wysokie pozycje w produkcji przetworów mlecznych – jest czwartym producentem masła i serów oraz jednym z czołowych producentów mleka w proszku. Jednocześnie zauważalny jest spadek liczby krów mlecznych (o blisko 30% w ciągu 20 lat), któremu towarzyszy znaczący wzrost wydajności – obecnie średnio do około 7,8 tys. litrów mleka rocznie od jednej krowy.
Struktura gospodarstw mlecznych ulega zmianie – maleje liczba małych gospodarstw, natomiast rośnie znaczenie większych, bardziej wyspecjalizowanych jednostek. Produkcja i skup mleka w Polsce systematycznie rosną – w ciągu ostatnich dwóch dekad produkcja wzrosła o około 40%, a skup aż o ponad 70%.
Spożycie mleka i jego przetworów również rośnie i obecnie wynosi ponad 280 litrów na osobę rocznie, z prognozą dalszego wzrostu. Polska jest krajem samowystarczalnym w produkcji mleczarskiej (ok. 118%), co oznacza konieczność eksportu nadwyżek.
Na rynku międzynarodowym istotne znaczenie mają zmiany cen produktów mlecznych. W 2026 roku indeks cen FAO wykazał niewielki wzrost miesiąc do miesiąca, jednak był znacznie niższy niż rok wcześniej. Rosły ceny mleka w proszku i masła, głównie z powodu zwiększonego popytu oraz ograniczonej podaży w niektórych regionach, natomiast ceny serów w UE spadały z powodu większej produkcji i słabszego popytu eksportowego.
Polski sektor mleczarski charakteryzuje się dużą nadwyżką produkcji, co umożliwia intensywny eksport. Polska eksportuje znaczną część swojej produkcji, m.in. ponad 80% odtłuszczonego mleka w proszku, około 40% serów dojrzewających oraz ponad 20% serów świeżych i twarogów. Eksport obejmuje także masło, jogurty oraz serwatkę.
W 2025 roku wartość eksportu produktów mlecznych z Polski wyniosła około 3,9 mld EUR, przy imporcie na poziomie 1,9 mld EUR, co oznacza dodatnie saldo handlowe. Polska utrzymuje więc pozycję eksportera netto. Produkty mleczne stanowią około 6–7% całego eksportu rolno-spożywczego kraju.
Najważniejszą kategorią eksportową są sery i twarogi, które odpowiadają za około 34% wartości eksportu. W ostatnich latach odnotowano znaczący wzrost zarówno produkcji, jak i eksportu tych produktów – nawet kilkukrotny w porównaniu do początku analizowanego okresu. Polska umacnia swoją pozycję szczególnie w segmencie serów twarogowych. Głównymi rynkami zbytu są kraje Unii Europejskiej, które odpowiadają za większość sprzedaży zagranicznej. Istotne znaczenie mają także rynki pozaunijne, takie jak Ukraina czy kraje Bliskiego Wschodu. W przypadku handlu z Ukrainą w 2025 roku odnotowano wzrost eksportu o 21% oraz importu o 50%, przy utrzymaniu dodatniego salda handlowego.
Istotnym elementem prezentacji były również zmiany w strukturze produkcji i eksportu poszczególnych produktów mleczarskich. W Polsce rośnie produkcja jogurtów, serów i masła, a także udział eksportu w ich produkcji. W przypadku jogurtów eksport stanowi już około 18% produkcji, a w przypadku masła około 27%.
Eksport produktów mlecznych odgrywa kluczową rolę w sektorze – jego wartość w 2025 roku wyniosła około 3,9 mld euro, co oznacza wzrost o 10% rok do roku. Polska notuje dodatnie saldo handlowe – eksport znacznie przewyższa import. Głównymi odbiorcami są kraje Unii Europejskiej (około 72% eksportu), w szczególności Niemcy, Czechy i Niderlandy, a wśród krajów trzecich – Wielka Brytania, Ukraina i Chiny.
Podobne trendy wzrostowe widoczne są także w innych kategoriach, takich jak mleko płynne, śmietana czy lody – wszystkie te produkty charakteryzują się dodatnim bilansem handlowym.
Podsumowując, sektor mleczarski w Polsce rozwija się stabilnie, zwiększając efektywność produkcji i znaczenie eksportu. Pomimo spadku liczby gospodarstw i pogłowia krów, dzięki postępowi technologicznemu i organizacyjnemu branża utrzymuje wysoką konkurencyjność na rynku europejskim i globalnym.
Opracowanie: na podstawie materiałów KOWR Biura Analiz i Strategii KOWR (zaprezentowanych przez dyrektor Marzenę Trajer) zaprezentowanych na Euroforum Polskiego Mleczarstwa (13 kwietnia 2026)