Podczas Międzynarodowego Sympozjum KUPS 2026 w Wiśle dr Carrie Ruxton z Fruit Juice Science Center wygłosiła referat dotyczący potencjału prozdrowotnego soków. Brytyjska dietetyczka współpracująca z europejskim sektorem sokowniczym przedstawiła szeroki przegląd aktualnych badań dotyczących wartości odżywczej soków, ich wpływu na zdrowie oraz roli, jaką mogą odgrywać w codziennej diecie Europejczyków. Jednym z głównych wniosków prezentacji było stwierdzenie, że 100-procentowe soki owocowe są przez konsumentów błędnie utożsamiane z napojami słodzonymi, mimo że badania naukowe pokazują znacznie bliższe podobieństwo soków do owoców niż do napojów gazowanych.
Prelegentka zwróciła uwagę, że mimo zmian regulacyjnych i jasnych przepisów unijnych konsumenci nadal często są przekonani, że do soków owocowych dodawany jest cukier. Z badań prowadzonych przez Fruit Juice Science Centre wynika, że około 40 proc. konsumentów w Niemczech, Francji i Wielkiej Brytanii uważa, iż soki zawsze zawierają dodatek cukru. W Polsce, według przywołanych badań, odsetek ten sięgał nawet 80 proc. Tymczasem regulacje dotyczące 100-procentowych soków nie pozwalają na dodawanie cukru do produktu.
Zdaniem ekspertki problem wynika częściowo z mylenia soków z nektarami oraz z utrwalonej narracji antycukrowej, która objęła całą kategorię.
Soki dostarczają witamin i związków bioaktywnych
dr Ruxton szeroko omówiła skład odżywczy soków owocowych. Wskazała, że soki nie są produktami wysokokalorycznymi, a zawartość cukrów naturalnie różni się w zależności od rodzaju owocu. Jednocześnie soki pozostają ważnym źródłem witaminy C oraz polifenoli (związków bioaktywnych o udokumentowanym wpływie na zdrowie układu sercowo-naczyniowego).
Najwyższą zawartość polifenoli mają soki jagodowe i winogronowe ale także sok pomarańczowy zawiera ich znaczące ilości. Wprawdzie procesy technologiczne wpływają na poziom witaminy C, jednak wiele związków bioaktywnych pozostaje stabilnych nawet podczas przechowywania.
Ekspertka zwróciła uwagę, że pod względem wartości odżywczej różnice między owocem a sokiem są znacznie mniejsze, niż sądzi większość konsumentów. Zawartość kalorii, cukrów czy fruktozy jest bardzo podobna, a różnice dotyczą przede wszystkim błonnika. Jednak owoce same w sobie nie są produktem szczególnie bogatym w błonnik, ponieważ zawierają dużo wody. Głównym źródłem błonnika w diecie pozostają produkty pełnoziarniste, nasiona roślin strączkowych i zboża.
Prelegentka przywołała również analizy pokazujące, że zastąpienie jednej porcji owocu szklanką soku ma niewielki wpływ na całkowite spożycie błonnika w ciągu dnia.
Sok ważnym źródłem witaminy C w Europie
Zaprezentowane dane z Wielkiej Brytanii pokazują, że soki i smoothie odpowiadają nawet za 10-20 proc. spożycia witaminy C w niektórych grupach populacji. W przypadku nastolatków udział ten bywa porównywalny ze spożyciem witaminy C pochodzącej z owoców i warzyw.
Jednocześnie udział soków w całkowitej podaży energii pozostaje niewielki (zwykle na poziomie 1–2 proc. dziennego spożycia kalorii). Także udział cukrów pochodzących z soków oceniono jako relatywnie niski wobec całkowitej podaży cukrów w diecie.
Ruxton porównała sytuację rynku soków z kategorią wyrobów cukierniczych. Podczas gdy sprzedaż soków w ostatnich latach znacząco spadła, rynek słodyczy pozostaje relatywnie stabilny. Zdaniem ekspertki pokazuje to, że konsumenci są skłonni akceptować obecność cukru w produktach, jeśli dostrzegają ich wartość lub przyjemność z konsumpcji. Branża sokownicza powinna więc skuteczniej eksponować korzyści zdrowotne i funkcjonalne swoich produktów.
Badania wskazują na możliwe korzyści zdrowotne
Znaczną część prezentacji poświęcono badaniom dotyczącym wpływu soków na zdrowie. Wśród potencjalnych korzyści wymieniono poprawę funkcji naczyń krwionośnych, obniżenie ryzyka udaru, działanie przeciwzapalne oraz pozytywny wpływ na funkcje poznawcze.
Przywołane metaanalizy badań obserwacyjnych wskazują, że spożycie owoców wiąże się ze zmniejszonym ryzykiem udaru, natomiast soki owocowe lokują się pod tym względem znacznie bliżej owoców niż napojów słodzonych. Najkorzystniejsze efekty obserwowano przy spożyciu około 50–150 ml soku dziennie.
W badaniach interwencyjnych regularne spożycie soku pomarańczowego wiązano m.in. z obniżeniem ciśnienia tętniczego oraz zmniejszeniem poziomu kwasu moczowego, będącego markerem stanu zapalnego. Część efektów przypisuje się obecności polifenoli, ale również witaminy C i potasu.
Ciekawe okazały się badania dotyczące funkcji poznawczych. Według omawianych analiz regularne spożywanie soków bogatych w polifenole może poprawiać przepływ krwi w mózgu, co potencjalnie przekłada się na lepsze wyniki testów poznawczych oraz poprawę samopoczucia psychicznego.
Cukry w sokach nie działają tak jak w napojach słodzonych
Jednym z najważniejszych punktów prezentacji była kwestia cukrów naturalnie występujących w sokach. Prelegentka podkreśliła, że soki owocowe mają niski indeks glikemiczny i nie powodują gwałtownych skoków glukozy we krwi, charakterystycznych dla czystej glukozy czy wielu napojów słodzonych.
Przywołane badania pokazywały, że odpowiedź glikemiczna organizmu po spożyciu soku jest zbliżona do reakcji po spożyciu całego owocu. Nie wykazano także związku między umiarkowanym spożyciem soku owocowego a rozwojem cukrzycy typu 2 czy nadmiernym przyrostem masy ciała.
W jednym z badań śledzących dzieci od najmłodszych lat aż do 24. roku życia nie stwierdzono związku między spożyciem soków owocowych a ryzykiem otyłości w późniejszym wieku. Taki związek obserwowano natomiast w przypadku napojów słodzonych.
Potrzeba większych inwestycji w badania naukowe
Końcowa część wystąpienia poświęcona była działalności Fruit Juice Science Centre, organizacji finansowanej przez europejskie i brazylijskie firmy sektora sokowniczego. Celem organizacji jest finansowanie niezależnych badań akademickich dotyczących zdrowia, żywienia i technologii produkcji soków.
Wysokiej jakości badania naukowe są kluczowe w dialogu z regulatorami i instytucjami europejskimi. To właśnie publikacje naukowe (a nie debata medialna) stanowią podstawę decyzji regulacyjnych dotyczących żywności i zdrowia publicznego.
Ekspertka zaapelowała również o większą liczbę badań dotyczących soków jabłkowych, szczególnie ważnych dla Polski jako jednego z największych producentów jabłek i koncentratu jabłkowego w Europie. Jej zdaniem szczególny potencjał zdrowotny mogą mieć soki mętne, zawierające więcej naturalnych polifenoli.
dr Carrie Ruxton wskazała osiem najważniejszych korzyści wynikających z codziennego spożycia niewielkiej porcji soku: wygodę konsumpcji, dostępność ekonomiczną, wsparcie dla osób jedzących mało owoców, wysoką biodostępność składników odżywczych, dużą zawartość witaminy C, niski stopień przetworzenia, potencjalny korzystny wpływ na serce i mózg oraz brak negatywnego wpływu cukrów naturalnie występujących w sokach na zdrowie metaboliczne.