Rosnące ceny energii elektrycznej oraz zmienność rynku powodują, że przedsiębiorstwa produkcyjne coraz częściej poszukują skutecznych metod optymalizacji kosztów. Podczas Kongresu „Liderzy Optymalizacji Produkcji” we Wrocławiu Grzegorz Kokot ze Stowarzyszenia SOUE przedstawił działania – zarówno techniczne, jak i ekonomiczne – mogące przynieść realne oszczędności sięgające nawet 30% całkowitych kosztów energii, a w niektórych obszarach znacznie więcej.
Struktura kosztów energii punktem wyjścia do optymalizacji
Analiza przykładowego przedsiębiorstwa pokazuje skalę wyzwań:
• Moc umowna: 1 300 kW
• Zużycie energii: 450 MWh miesięcznie
• Całkowity koszt: 321 835,52 zł/miesiąc
Struktura kosztów:
• Zakup energii: 62,36%
• Koszty dystrybucji: 37,64%, w tym: opłata mocowa: 21,09%, składnik zmienny: 6,28%, składnik stały: 4,46%, stawka jakościowa: 4,65%, opłata OZE: 0,82%, opłata kogeneracyjna: 0,34%,
Największy potencjał optymalizacji leży nie tylko w zużyciu energii, ale także w opłatach systemowych.
Techniczne sposoby redukcji kosztów
1. Własne źródła energii
Inwestycje w źródła wytwórcze (PV, wiatr, kogeneracja gazowa lub biomasowa) pozwalają: ograniczyć zakup energii z sieci, zmniejszyć koszty w „drogich” strefach i sprzedawać nadwyżki energii.
Dla instalacji powyżej 1 MW możliwe jest dodatkowe wsparcie w postaci premii kogeneracyjnej.
2. Wymiana urządzeń na energooszczędne
Efekty: redukcja zużycia energii o 5–20%, możliwość uzyskania „białych certyfikatów” (minimum 10 toe),
Przeliczniki:
• 1 toe = 11,63 MWh
• 1 toe = 41,868 GJ
Aktualna cena certyfikatów to 2 331,41 zł/toe. Oznacza to realny dodatkowy przychód dla firm wdrażających efektywność energetyczną.
3. Systemy IT i optymalizacja zużycia
Nowoczesne narzędzia pozwalają: ograniczyć przekroczenia mocy umownej, zmniejszyć opłaty za moc, zoptymalizować profil zużycia. Efektem jest bezpośrednia redukcja kosztów stałych i uniknięcie kar.
Ekonomiczne mechanizmy oszczędności
1. Strategie zakupu energii
Firmy mogą wybierać między:
• ceną stałą (większa przewidywalność, ale wyższa cena),
• ceną zmienną (korzystanie ze spadków rynkowych),
• zakupem transzowym (dywersyfikacja ryzyka).
Przykład struktury:
• 60% energii – zakup w transzach,
• 40% – cena zmienna (RDN Fixing I)
2. Wykorzystanie spadków cen energii
Rynek energii coraz częściej generuje ceny ujemne:
• 2024: 186 godzin, minimum -318,75 zł/MWh
• 2025: 251 godzin, minimum -532,33 zł/MWh
• 2026: 80 godzin, minimum -900,00 zł/MWh
Odpowiednia strategia zakupowa pozwala bezpośrednio korzystać z tych okresów.
3. Optymalizacja opłat dystrybucyjnych
Opłata za moc umowną:
• stawki: 21,44 – 34,84 zł/kW/miesiąc
• dla 500 kW:
o 128 640 – 209 040 zł rocznie
• możliwe oszczędności: do 30%
Opłata mocowa:
• 2025: 141,20 zł/MWh
• 2026: 219,40 zł/MWh (+55,38%)
Dzięki zmianie współczynnika z 1,00 do 0,17 można:
• obniżyć koszty nawet o 83%,
• uzyskać oszczędność 52 956 zł rocznie (w przykładzie).
Systemy wsparcia i dodatkowe przychody
Premia kogeneracyjna:
• do 143,62 zł/MWh (instalacje do 1 MW),
• nawet 170–195 zł/MWh w systemie aukcyjnym.
Warunki:
• emisja CO₂ < 450 kg/MWh,
• efektywność PES > 10%,
• min. 70% ciepła do sieci.
Premia OZE (aukcje 2025):
• PV:
cena referencyjna: 389 zł/MWh
zakres: 216,90 – 329,68 zł/MWh
• wiatr:
zakres: 100 – 320 zł/MWh
Rynek mocy i DSR
Przykładowe wynagrodzenia:
• 3 MW mocy:
o 1 095,24 zł/MW/dzień
o 203 714,64 zł/kwartał
• DSR (0,5 MW):
o 1 200 zł/MW/dzień
Efekt końcowy – realne oszczędności
Zastosowanie trzech działań:
• redukcja zużycia energii o 15%,
• obniżenie mocy umownej o 15%,
• zmiana współczynnika opłaty mocowej z 1,00 na 0,17, pozwala osiągnąć:
a) oszczędność miesięczna: 94 431,15 zł
b) spadek kosztów całkowitych: 29,34%
c) redukcję opłaty mocowej: 83% (56 339,81 zł/miesiąc)
Warto zapamiętać
Świadome zarządzanie energią to dziś nie opcja, lecz konieczność. Dane pokazują jasno:
• największy potencjał oszczędności tkwi w opłatach systemowych i zarządzaniu profilem zużycia,
• inwestycje techniczne przynoszą 5–20% redukcji zużycia,
• działania ekonomiczne mogą zwiększyć oszczędności nawet do 30%,
• w skrajnych przypadkach (np. opłata mocowa) możliwe są redukcje sięgające 83%.
Kompleksowe podejście – łączące technologię, analizę danych i strategię zakupową – staje się kluczowym elementem konkurencyjności przedsiębiorstw produkcyjnych.