Podczas Kongresu „Liderzy Optymalizacji Produkcji” (23–24 kwietnia 2026 r., Wrocław) dr inż. Krzysztof Nowak przedstawił kompleksowe podejście do zarządzania eksploatacją urządzeń energetycznych. Kluczowym wnioskiem prezentacji jest fakt, że optymalizacja procesów technologicznych w przemyśle jest bezpośrednio uzależniona od racjonalnego gospodarowania energią oraz właściwego utrzymania infrastruktury energetycznej.
Optymalizacja procesów – definicja i warunki
Optymalny proces technologiczny został zdefiniowany jako najlepszy możliwy do osiągnięcia w danych warunkach, uwzględniający dostępne zasoby oraz wymagania produkcyjne .
W praktyce oznacza to konieczność:
• minimalizacji strat energii,
• zapewnienia ciągłości produkcji,
• utrzymania wysokiego poziomu bezpieczeństwa,
• dostosowania procesów do aktualnych regulacji prawnych.
Ramy prawne: konkretne obowiązki przedsiębiorstw
Podstawą działania przedsiębiorstw w tym obszarze jest Ustawa – Prawo Energetyczne z 10 kwietnia 1997 r., która wskazuje kluczowe cele:
• bezpieczeństwo energetyczne kraju,
• racjonalne i oszczędne wykorzystanie energii,
• rozwój konkurencji,
• ochrona środowiska .
Z kolei art. 51 ustawy jasno określa, że urządzenia energetyczne muszą spełniać jednocześnie trzy warunki:
1. niezawodność działania,
2. bezpieczeństwo ludzi i środowiska,
3. zgodność z przepisami technicznymi i normami
Skala strat energii – konkretne mechanizmy i wzory
Jednym z najważniejszych elementów prezentacji była analiza strat energetycznych. Kluczowy wniosek:
100% sprawności urządzeń energetycznych nie istnieje – straty są nieuniknione, ale można je ograniczać .
Przykład strat w kablach:
• straty mocy: ΔP = I² · R
• straty energii: ΔW = I² · R · t
Oznacza to, że:
• podwojenie natężenia prądu powoduje czterokrotny wzrost strat,
• długi czas pracy instalacji znacząco zwiększa straty energii.
Główne źródła strat – dane jakościowe
W prezentacji wskazano cztery kluczowe grupy przyczyn strat:
1. Straty techniczne
• opory w przewodach,
• straty cieplne,
• niska sprawność urządzeń.
2. Marnotrawstwo energii
• niepotrzebne oświetlenie,
• nieefektywne wykorzystanie napędów,
• brak kontroli zużycia.
3. Zła konserwacja
• uszkodzona izolacja,
• zwiększone tarcie mechaniczne,
• błędy montażowe i remontowe.
4. Błędy eksploatacyjne
• niewłaściwy sposób użytkowania,
• brak nadzoru,
• stosowanie odbiorników nieliniowych
Kompetencje personelu – twarde wymagania
Eksploatacja urządzeń energetycznych może być prowadzona wyłącznie przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje.
Kluczowe dane:
• ważność uprawnień: 5 lat,
• egzamin kwalifikacyjny: ustny (teoria + praktyka),
Zakres wiedzy wymagany od pracowników obejmuje m.in.: budowę i działanie urządzeń, zasady eksploatacji, procedury awaryjne oraz BHP i ochronę środowiska.
Wyjątki od obowiązku posiadania uprawnień. Niektóre urządzenia mogą być obsługiwane bez świadectwa kwalifikacyjnego:
• urządzenia elektryczne do 1 kV i 20 kW,
• instalacje cieplne do 50 kW
Organizacja pracy – systemowe podejście
Każde przedsiębiorstwo musi posiadać szczegółową instrukcję eksploatacji, która obejmuje m.in.: podział odpowiedzialności (poleceniodawca, koordynator, kierownik), procedury wydawania poleceń, zasady nadzoru i kontroli, ewidencję prac i sprzętu i procedury bezpieczeństwa.
Efekty wdrożenia racjonalnej eksploatacji – konkretne korzyści
Z danych przedstawionych w prezentacji wynika, że właściwa eksploatacja prowadzi do:
Korzyści Operacyjnych: eliminacji awarii i przestojów, stabilnych dostaw energii, zgodności z harmonogramem produkcji.
Korzyści Ekonomicznych: redukcji zużycia energii, ograniczenia strat, poprawy efektywności kosztowej.
Korzyści Bezpieczeństwa: braku wypadków, ochrony środowiska, zwiększenia niezawodności systemów.
Trzy kluczowe wnioski
1. Energia to strategiczny zasób produkcji – jej straty bezpośrednio wpływają na koszty i efektywność.
2. Największy wpływ na efektywność mają ludzie i organizacja pracy, nie tylko technologia.
3. Systemowe podejście (prawo + kompetencje + kontrola) pozwala osiągnąć optymalny proces technologiczny .
Warto zapamiętać
Racjonalna eksploatacja urządzeń energetycznych nie jest jedynie wymogiem formalnym, lecz kluczowym narzędziem budowania przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstw produkcyjnych. Firmy, które wdrażają systemowe zarządzanie energią osiągają wyższą stabilność operacyjną, niższe koszty oraz większe bezpieczeństwo procesów.