Sklepy małoformatowe pozostają jednym z kluczowych kanałów sprzedaży FMCG w Polsce, mimo dalszego wzrostu znaczenia dyskontów. Szczególnie silna pozostaje ich pozycja w kategoriach impulsowych: alkoholu, napojów oraz produktów nikotynowych. Tekst jest kompilacją wystąpienia Romana Szymandy z Centrum Monitorowania Rynku podczas konferencji branżowej Forum Technologii Alkoholi Mocnych. Dane wyraźnie sugerują, że rynek znajduje się obecnie w fazie głębokiej transformacji strukturalnej.
Pozycja sklepów małoformatowych na rynku
Choć dyskonty odpowiadają dziś za największą część wartości sprzedaży FMCG i stale zwiększają liczbę transakcji, sklepy małoformatowe nadal generują ogromny wolumen zakupów. Kanał convenience utrzymuje szczególnie silną pozycję w zakupach impulsowych, wieczornych, „na już” oraz związanych z alkoholem i nikotyną. Prelegent podkreślał, że mimo presji ze strony dyskontów sklepy małoformatowe „dzielnie się bronią”, choć ich udział rynkowy stopniowo maleje. Kanał ten pozostaje jednak zdecydowanie bardziej stabilny niż wiele wcześniejszych prognoz zakładało.
Struktura transakcji w małym formacie
Jeśli chodzi o liczbę transakcji, największe znaczenie mają napoje, alkohol oraz produkty nikotynowe. Segment napojów pozostaje największą kategorią transakcyjną i notuje lekki wzrost udziałów. Alkohol nadal odpowiada za ogromną część obrotu małego formatu, jednak jego znaczenie zaczyna powoli maleć.
Wśród konkretnych kategorii produktowych:
• klasyczne papierosy pozostają numerem 1,
• piwo utrzymuje największy udział w alkoholu,
• wódki czyste i smakowe pozostają kluczowe,
• udział piwa i wódek czystych stopniowo spada.
Wyniki sprzedaży – rynek pod presją
W analizowanym okresie sklepy małoformatowe zanotowały nieznaczny spadek wartości sprzedaży, wyraźniejszy spadek wolumenu oraz stagnację udziałów rynkowych.
Najsilniej negatywnie na wyniki wpływały piwo, wódki czyste oraz część ekonomicznych segmentów alkoholu.
Jednocześnie kawa, produkty nikotynowe i wybrane alkohole premium część kategorii wspierały wyniki.
Szymanda podkreślił, że wzrost wartości sprzedaży jest dziś w dużym stopniu efektem inflacji cenowej, a nie wzrostu konsumpcji.
Top 20 produktów w małym formacie
W zestawieniu 20 najlepiej sprzedających się produktów: aż 11 pozycji stanowiły alkohole, dominowało piwo, obecne były również trzy segmenty wódek, bardzo wysoką pozycję zajmowały energetyki oraz papierosy. To pokazuje, że mały format nadal opiera się przede wszystkim na zakupach impulsowych, konsumpcji natychmiastowej oraz produktach o wysokiej rotacji.
Struktura rynku alkoholu w Polsce
Dominacja piwa. We wszystkich kanałach sprzedaży piwo pozostaje zdecydowanie największą kategorią alkoholową pod względem wolumenu. Dotyczy to zarówno supermarketów jak i sklepów małoformatowych czy sklepów niezależnych. Jednocześnie struktura sprzedaży różni się w zależności od kanału: supermarkety mają wyższy udział win i whisky a mały format jest znacznie bardziej skoncentrowany na piwie, wódkach czystych oraz wódkach smakowych. Najbardziej „monotematyczne” pozostają sklepy niezależne, gdzie dominacja piwa i mocnych alkoholi jest największa.
Kategorie rosnące i spadające
Na plusie znalazły się głównie tequila, whisky, wybrane drinki RTD oraz niewielkie niszowe segmenty premium.
Choć dynamiki bywają dwucyfrowe, ich udział w całym rynku nadal pozostaje bardzo niski – często poniżej 0,2% całkowitego wolumenu.
Z kolei największe spadki dotyczą piwa, wódek czystych, części cydrów a także tradycyjnych kategorii ekonomicznych. Piwo jest dziś jedną z kategorii najmocniej ciągnących cały rynek alkoholu w dół.
Wódki smakowe kontra wódki czyste
Jednym z najważniejszych trendów rynku jest rosnąca przewaga wódek smakowych nad czystymi. Wódki czyste notują spadki 5% wolumenu i jest to trwały trend malejący. Wódki smakowe spadają wolniej (ok. -4% wolumenu), osiągając relatywnie lepsze wyniki. Ponieważ smakowe spadają wolniej niż czyste, automatycznie zwiększają udział w całej kategorii.
Kluczowy trend – obniżanie zawartości alkoholu
Bardzo istotnym zjawiskiem jest spadek średniej zawartości alkoholu w wódkach smakowych.
Jeszcze kilka lat temu dominowały warianty 30%, i 32%. Obecnie coraz większe znaczenie mają produkty o zawartości alkoholu 28%. Przyczyny tych zmian to próby utrzymania atrakcyjnej ceny detalicznej, niższa akcyza, dopasowanie do młodszych konsumentów oraz łatwiejsza konsumpcja okazjonalna.
W przypadku wódek czystych sytuacja wygląda zupełnie inaczej – segment pozostaje praktycznie w pełni oparty na standardzie 40%.
„Małpki” nadal dominują
W wódkach smakowych ponad 60% sprzedaży generują małe pojemności, sytuacja jest bardzo podobna w ekonomicznych segmentach wódek czystych. Natomiast w segmentach premium dominują pojemności 0,5 l oraz 0,7 l a konsumenci częściej kupują większe opakowania do konsumpcji domowej.
Zmiany na półce sklepowej
Wódki czyste: od kilku lat trwa trend redukcji oferty. Średnia liczba wariantów spadła z ponad 30 SKU do poniżej 30 SKU na sklep. W przypadku wódek smakowych sytuacja wygląda odwrotnie liczba wariantów rośnie, sklepy rozszerzają ofertę i producenci stale wprowadzają nowe smaki i formaty. To pokazuje, że handel aktywnie dostosowuje przestrzeń półkową do realnej dynamiki kategorii.
Wpływ legislacji i prohibicji nocnej
Jednym z najmocniejszych wątków prezentacji był wpływ lokalnych zakazów sprzedaży alkoholu po godzinie 22:00. Według przedstawionych danych w miejscach, gdzie prohibicja została wprowadzona sprzedaż piwa po 22:00 spadła o ponad 40% a całkowita sprzedaż kategorii obniżyła się o około 7%, natomiast część zakupów przesunęła się na godziny 20:00–22:00. Oznacza to, że prohibicja realnie wpływa na rynek ale konsumenci częściowo adaptują swoje zachowania zakupowe.
Czynniki wpływające na rynek alkoholu
Prelegent wskazał kilka głównych czynników kształtujących obecnie rynek: do czynników negatywnych zaliczył demografię, zmianę stylu życia, mniejsze spożycie alkoholu, legislację, ograniczenia sprzedaży nocnej oraz wzrosty cen. Czynnikami wspierającymi rynek mają być nowe smaki, produkty RTD, premiumizacja sektora, innowacje produktowe, rozwój małych formatów, sezonowość i pogoda.
Znaczenie pogody
Bardzo mocno podkreślono wpływ warunków pogodowych na sprzedaż szczególnie piwa, cydru, i napojów alkoholowych dedykowanych na lato. Słabszy sezon letni potrafi bardzo silnie obniżyć wyniki całych kategorii.
Natomiast RTD (np. klasyczne whisky z colą) okazały się bardziej odporne na pogodę niż cydr, ponieważ są bardziej imprezowe, mają szersze okazje konsumpcji oraz są mniej uzależnione od temperatury.
Podsumowanie
Polacy prawdopodobnie piją mniej niż kilka lat temu. Rynek przechodzi zmianę z ilości na jakość, z dużych wolumenów na okazjonalność, z klasycznych kategorii na bardziej „doświadczeniowe”. Rosną whisky, tequila, drinki RTD i segmenty premium. Maleją: piwo mainstreamowe, klasyczna czysta wódka, zakupy wysokowolumenowe. Cały rynek alkoholu w Polsce znajduje się obecnie pod bardzo silną presją ekonomiczną, społeczną, demograficzną i regulacyjną. Jednocześnie producenci i handel intensywnie próbują adaptować się do nowych realiów poprzez innowacje smakowe, obniżanie zawartości alkoholu, rozwój małych pojemności, premiumizację i rozbudowę segmentu convenience i RTD.