Pandemia COVID-19 sprawi\u0142a, \u017ce na kilka miesi\u0119cy roku 2020 liczne obiekty u\u017cyteczno\u015bci publicznej zosta\u0142y zamkni\u0119te lub ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 zosta\u0142a znacznie ograniczona. Sie\u0107 wodoci\u0105gowa budynk\u00f3w, kt\u00f3ra by\u0142a dot\u0105d regularnie u\u017cywana, z dnia na dzie\u0144 przesta\u0142a by\u0107 eksploatowana. Ten tzw. lockdown, zrozumia\u0142y z punktu widzenia epidemiologicznego, sta\u0142 si\u0119 niezwykle gro\u017any przy wychodzeniu z fazy kwarantanny do powrotnego u\u017cytkowania budynk\u00f3w.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug \u015awiatowej Organizacji Zdrowia (WHO) woda w systemie wodoci\u0105gowym musi by\u0107 bezpieczna mikrobiologicznie. Zatem jako\u015b\u0107 wody musi by\u0107 por\u00f3wnywalna od momentu jej produkcji, a\u017c do miejsca jej czerpania. Niepo\u017c\u0105dane zmiany w jako\u015bci mikrobiologicznej wody pitnej mog\u0105 mie\u0107 niekorzystny wp\u0142yw nie tylko na zdrowie konsument\u00f3w, ale i na stan techniczny ca\u0142ego systemu wodoci\u0105gowego.<\/p>\n\n\n\n Zmiany jako\u015bci wody s\u0105 wynikiem z\u0142o\u017conych interakcji mi\u0119dzy mikroorganizmami w niej wyst\u0119puj\u0105cymi i s\u0105 regulowane \u015brodowiskowo (obecno\u015b\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142 w\u0119gla i innych pierwiastk\u00f3w biogennych, temperatura wody, rodzaj i st\u0119\u017cenie resztkowe \u015brodka dezynfekuj\u0105cego), zdolno\u015bci\u0105 drobnoustroj\u00f3w do adhezji oraz tworzenia biofilm\u00f3w. Zw\u0142aszcza biofilmy stanowi\u0105 przyjazne \u015brodowisko do rozwoju bakterii z rodzaju Legionella.<\/em><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n Legionella<\/em> spp. to pa\u0142eczki Gram-ujemne o d\u0142ugo\u015bci od 2 do 20 \u00b5m i szeroko\u015bci od 0,3 do 0,9 \u00b5m. S\u0105 mezofilami, dla kt\u00f3rych optymalna temperatura wzrostu wynosi od 20 do 45\u00b0C. Bakterie te nie przetrwalnikuj\u0105, a wi\u0119c teoretycznie mo\u017cna je do\u015b\u0107 \u0142atwo zlikwidowa\u0107 w temperaturach powy\u017cej 60o<\/sup>C. Bakterie te znajduj\u0105 swoje miejsca bytowania i rozwoju w r\u00f3\u017cnych \u015brodowiskach wodnych. Bakterie Legionella<\/em> sp. charakteryzuj\u0105 niezwyk\u0142e zdolno\u015bci adaptacyjne, umo\u017cliwiaj\u0105ce im przetrwanie w \u015brodowisku o niskiej zawarto\u015bci sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych, poprzez pozyskiwanie sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych z biomasy biofilmu oraz obron\u0119 przed drapie\u017cnymi wolno\u017cyj\u0105cymi gatunkami ameb. W cyklu \u017cyciowym pa\u0142eczek Legionella<\/em> sp. wyst\u0119puj\u0105 naprzemiennie dwie fazy \u2013 inwazyjna i replikacyjna. Przej\u015bcie z jednej fazy do drugiej odbywa si\u0119 wy\u0142\u0105cznie w \u017cywych, aktywnych kom\u00f3rkach pierwotniak\u00f3w. W niekorzystnych warunkach panuj\u0105cych w wodzie kom\u00f3rki bakterii Legionella <\/em>mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c przechodzi\u0107 w stan tzw. niehodowalno\u015bci – czyli stan VBNC (ang. Viable But Non-Culturable). Stan taki mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 r\u00f3wnie\u017c wtedy, kiedy bakterie Legionella<\/em> sp. wyst\u0119puj\u0105 w biofilmach zlokalizowanych w sieci wody ciep\u0142ej oraz urz\u0105dzeniach wodnych.<\/p>\n\n\n\n Legionella<\/em> spp. namna\u017caj\u0105 si\u0119 najlepiej, gdy w urz\u0105dzeniach lub sieci wyst\u0119puj\u0105 zastoiny wodne lub przep\u0142yw wody jest minimalny. Systemy wody ciep\u0142ej budynk\u00f3w publicznych w czasie lockdownu<\/em> stwarzaj\u0105 wi\u0119c potencjalne \u017ar\u00f3d\u0142o dla bakterii Legionella <\/em>spp. Rozpocz\u0119cie wykorzystywania wody po czasie okresowego zamkni\u0119cia budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej stanowi do\u015b\u0107 du\u017ce zagro\u017cenie. Do infekcji dochodzi drog\u0105 kropelkow\u0105 w wyniku wdychania zanieczyszczonego wodnego aerozolu o \u015brednicy cz\u0105stek mniejszej ni\u017c 5 \u00b5m lub te\u017c w wyniku aspiracji wydzieliny dr\u00f3g oddechowych z nosogardzieli. Zakres objaw\u00f3w klinicznych zaka\u017cenia Legionella<\/em> spp. jest szeroki, poczynaj\u0105c od bezobjawowych infekcji poprzez zesp\u00f3\u0142 grypopodobny, a\u017c do ci\u0119\u017ckiego zapalenia p\u0142uc po\u0142\u0105czonego z niewydolno\u015bci\u0105 wielonarz\u0105dow\u0105 i \u015bmierci. Za najbardziej chorobotw\u00f3rcze s\u0105 uznawane pa\u0142eczki z gatunku Legionella pneumophila.<\/em><\/p>\n\n\n\n Legionella<\/em> spp. by\u0142y cz\u0119sto wykrywane w systemach wodnych budynk\u00f3w, kt\u00f3re funkcjonuj\u0105 jako cz\u0119\u015b\u0107 systemu dystrybucji wody pitnej. Te systemy charakteryzuj\u0105 si\u0119 wysokim stosunkiem powierzchni do obj\u0119to\u015bci, stagnacj\u0105 wody, obecno\u015bci\u0105 r\u00f3\u017cnych materia\u0142\u00f3w hydraulicznych i po\u0142\u0105cze\u0144, zmienn\u0105 temperatur\u0105 oraz pr\u0119dko\u015bci\u0105 przep\u0142ywu wody, zr\u00f3\u017cnicowanym st\u0119\u017ceniem pozosta\u0142o\u015bci \u015brodka dezynfekuj\u0105cego oraz tworzeniem wodnych aerozoli.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n Systemy wody w budynkach nieu\u017cytkowanych przez miesi\u0105ce pandemii pozostaj\u0105 nietkni\u0119te, a stagnacja wody powoduje tworzenie biofilm\u00f3w na przewodach i zbiornikach. Ponadto praca i stan techniczny urz\u0105dze\u0144 mechanicznych mo\u017ce nie podlega\u0107 rutynowej konserwacji. Stagnacja wody, kt\u00f3r\u0105 naukowcy okre\u015blaj\u0105 jako \u201ezwi\u0119kszony wiek wody\u201d, brak przep\u0142ywu i brak dezynfekcji mo\u017ce stwarza\u0107 warunki, w kt\u00f3rych bakterie szybko tworz\u0105 osady lub biofilmy. Nag\u0142y wzrost ci\u015bnienia wody i jej zwi\u0119kszony przep\u0142yw b\u0119d\u0105 powodowa\u0142y odrywanie si\u0119 kom\u00f3rek ulokowanych w biofilmie i przechodzenie do przep\u0142ywaj\u0105cej wody. Taka sytuacja zagra\u017ca obni\u017ceniem jako\u015bci mikrobiologicznej wody w kranach, a tym samym stwarza du\u017ce ryzyko dla zdrowia publicznego. Zwi\u0105zek mi\u0119dzy wyst\u0119powaniem bakterii a stagnacj\u0105 wody ciep\u0142ej w systemach dystrybucji jest dobrze znany. Jednak bakteriolodzy zajmuj\u0105cy si\u0119 mikrobiologi\u0105 \u015brodowiskow\u0105 ostrzegaj\u0105, \u017ce w budynkach nieu\u017cytkowanych lub u\u017cytkowanych w znacznie ograniczonym stopniu, wyst\u0119puje podwy\u017cszenie ryzyka wzrostu bakterii Legionella<\/em> sp. Na to zagro\u017cenie zwr\u00f3ci\u0142 ostatnio uwag\u0119 Instytut Studi\u00f3w nad \u015arodowiskiem i Polityk\u0105 (ESPRI) w raporcie zatytu\u0142owanym \u201eBuilding Water Quality and Coronavirus: Flushing Guidance for Periods of Low or No Use\u201d. Publikacja ta jest cennym dokumentem o charakterze pomocniczym i mo\u017ce by\u0107 stosowana w przypadku braku uregulowa\u0144 prawnych lub szczeg\u00f3\u0142owych wytycznych w danym zakresie.<\/p>\n\n\n\n Aby nie dopu\u015bci\u0107 do namna\u017cania bakterii Legionalla<\/em> sp. w\u0142a\u015bciciele i zarz\u0105dcy budynk\u00f3w powinni chroni\u0107 swoje systemy wodne. Europejskie Towarzystwo Mikrobiologii Klinicznej i Chor\u00f3b Zaka\u017anych (ESCMID) wyda\u0142o niedawno wytyczne dotycz\u0105ce zarz\u0105dzania ryzykiem zwi\u0105zanym z wyst\u0119powaniem bakterii Legionella<\/em> sp. podczas pandemii COVID-19: \u201eGuidance for Managing Legionella<\/em> in Building Water Systems during the COVID-19 pandemic\u201d. Do g\u0142\u00f3wnych czynnik\u00f3w zwi\u0119kszaj\u0105cych ryzyko rozwoju Legionella <\/em>zosta\u0142y zaliczone: do\u015b\u0107 niska temperatura wody ciep\u0142ej wynosz\u0105ca mi\u0119dzy 25\u00b0C i 50\u00b0C, s\u0142abe przep\u0142ywy wody, a tak\u017ce z\u0142y stan techniczny niekt\u00f3rych materia\u0142\u00f3w instalacyjnych (korozja). Aby ponownie uruchomi\u0107 system, kt\u00f3ry by\u0142 zamkni\u0119ty przez czas d\u0142u\u017cszy ni\u017c miesi\u0105c, ESCMID zaleca stosowanie wy\u017cszej temperatury wody powy\u017cej 60o<\/sup>C oraz biocyd\u00f3w przez co najmniej dwa dni przed pobraniem pr\u00f3bek wody do kontroli na obecno\u015b\u0107 bakterii pneumophila<\/em>. Pr\u00f3bki pobrane do bada\u0144 mikrobiologicznych zbyt wcze\u015bnie po procesie dezynfekcji mog\u0105 bowiem da\u0107 wyniki fa\u0142szywie ujemne.<\/p>\n\n\n\n Europejska Grupa Robocza ds. zaka\u017ce\u0144 Legionella<\/em> (ESGLI) wyda\u0142a zalecenia dotycz\u0105ce przygotowania budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej: szpitali, sanatori\u00f3w, dom\u00f3w dziennego pobytu do ponownej eksploatacji. W budynkach, w kt\u00f3rych przebywa\u0107 b\u0119d\u0105 pacjenci z grup ryzyka, np. osoby starsze lub z obni\u017con\u0105 odporno\u015bci\u0105, Instytut sugeruje przes\u0142anie pr\u00f3bek wody do wykwalifikowanego laboratorium w celu dok\u0142adnej analizy bakteriologicznej. Zgodnie z wytycznymi nale\u017cy bardzo dok\u0142adnie przep\u0142uka\u0107 wszystkie systemy wodne, by pozby\u0107 si\u0119 zastoin wody w systemie instalacyjnym. Po przep\u0142ukaniu nale\u017cy pobra\u0107 dodatkowe pr\u00f3bki wody, aby ustali\u0107, czy zastosowane procesy interwencyjne zako\u0144czy\u0142y si\u0119 powodzeniem, czy te\u017c \u2013 <\/a>w przypadku uzyskania przekroczonych limit\u00f3w mikrobiologicznych \u2013 procesy dezynfekcji i przep\u0142ukiwania powinny by\u0107 powt\u00f3rzone.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n W Rozporz\u0105dzeniu Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. wymieniono zalecane normy dla wykrywania bakterii Legionella<\/em> sp. Norma PN-EN ISO 11731:2017-08 Jako\u015b\u0107 wody \u2013 Oznaczanie ilo\u015bciowe bakterii z rodzaju Legionella<\/em> obejmuje metody hodowlane. Przedstawiona metodyka mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c zastosowana do badania innych pr\u00f3bek zwi\u0105zanych ze \u015brodowiskiem wodnym np. biofilm\u00f3w, osad\u00f3w itp. Informacje o pochodzeniu i cechach pr\u00f3bki s\u0105 istotne przy w\u0142a\u015bciwym wyborze metody badania. Woda o przypuszczalnie niskim poziomie mikroorganizm\u00f3w zak\u0142\u00f3caj\u0105cych (towarzysz\u0105cych, niepo\u017c\u0105danych) np. woda do picia, i spodziewanej wysokiej liczbie Legionella<\/em> sp. powinna by\u0107 badana przy wykorzystaniu metody bezpo\u015bredniego posiewu powierzchniowego, natomiast gdy w pr\u00f3bce wody spodziewamy si\u0119 niskiej liczby bakterii z rodzaju Legionella,<\/em> nale\u017cy zastosowa\u0107 metod\u0119 filtracyjn\u0105. Do izolacji bakterii stosuje si\u0119 odpowiednie pod\u0142o\u017ca selektywne. Aby zahamowa\u0107 wzrost mikroflory niepo\u017c\u0105danej dodawane s\u0105 r\u00f3\u017cne antybiotyki, np. siarczan polimyksyny B, s\u00f3l sodowa cefazoliny oraz piramycyna (syn. natamycyna). Zaszczepione pod\u0142o\u017ca nale\u017cy inkubowa\u0107 w 36\u00b12\u00b0C przez 7 do 10 dni w wilgotnej atmosferze. Wyros\u0142e kolonie po inkubacji wymagaj\u0105 jeszcze potwierdzenia.<\/p>\n\n\n\n Alternatywn\u0105 metod\u0105 w stosunku do pracoch\u0142onnych i wymagaj\u0105cych ogromnego do\u015bwiadczenia procedur normatywnych mo\u017ce by\u0107 test Legiolert\u00ae (IDEXX, USA), kt\u00f3ry otrzyma\u0142 certyfikat francuskiego instytutu normalizacyjnego AFNOR. Pozwala to laboratoriom korzysta\u0107 z tej metody bez konieczno\u015bci kosztownej i czasoch\u0142onnej walidacji. Test Legiolert\u00ae umo\u017cliwia ilo\u015bciowe wykrycie bakterii L. pneumophila<\/em> w r\u00f3\u017cnych pr\u00f3bkach wody. Sk\u0142adniki od\u017cywcze umo\u017cliwiaj\u0105 szybkie namna\u017canie si\u0119 oznaczanych bakterii, co pozwala na otrzymanie wyniku w ci\u0105gu siedmiu dni, ale ju\u017c bez konieczno\u015bci przeprowadzania dodatkowych bada\u0144 potwierdzaj\u0105cych. Ka\u017cde br\u0105zowe zabarwienie oraz\/lub zm\u0119tnienie w celkach wskazuje na obecno\u015b\u0107 L. pneumophila<\/em> (Rys. 1).<\/p>\n\n\n\n Bakterie L. pneumophila<\/em> mo\u017cna wykrywa\u0107 stosuj\u0105c system Legiolert\u00d2<\/sup> <\/sup>w Katedrze Biotechnologii \u015arodowiskowej Politechniki \u0141\u00f3dzkiej, kt\u00f3ra dysponuje niezb\u0119dn\u0105 aparatur\u0105 do wykonywania takich test\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Pandemia COVID-19 spowodowa\u0142a niespotykane dot\u0105d wyzwania w zakresie zdrowia publicznego. W\u0142a\u015bciciele i zarz\u0105dcy budynk\u00f3w powinni podj\u0105\u0107 szczeg\u00f3lne starania w celu ponownego uruchamiania budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej w tym szczeg\u00f3lnym czasie.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"http:\/\/www.bikotech.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/1.-Kregiel-768x1024.jpg\")
Literatura<\/strong><\/h5>\n\n\n\n