tekst pochodzi z wydania AGROindustry 3\/2019<\/p>\n<\/blockquote>\n
Afryka Zachodnia to jeden z najbardziej zaludnionych region\u00f3w Afryki. Szczeg\u00f3lnie du\u017ca populacja ludno\u015bci zamieszkuje Federaln\u0105 Republik\u0119 Nigerii, nazywan\u0105 dalej w artykule Nigeri\u0105. W obecnej chwili liczba ludno\u015bci Nigerii przekracza 200 milion\u00f3w obywateli z rocznym przyrostem naturalnym dochodz\u0105cym do 2.5%. \u015arednia wieku ludno\u015bci Nigerii nieznacznie przekracza 22 lata [10]. Ze wzgl\u0119du na zasobno\u015b\u0107 kraju w surowce energetyczne, ich wydobycie i sprzeda\u017c Nigeria zajmuje pierwsz\u0105 pozycj\u0119 pod wzgl\u0119dem PKB w Afryce. W przysz\u0142o\u015bci w tworz\u0105cej si\u0119 Afryka\u0144skiej Kontynentalnej Strefie Wolnego Handlu [1] – Africa Continental Free Trade Area (AfCFTA) Nigeria mo\u017ce odegra\u0107 kluczow\u0105 rol\u0119.<\/em> <\/p>\n Woda jest g\u0142\u00f3wnym surowcem produkcji napoj\u00f3w bezalkoholowych a po jej uzdatnieniu, tak\u017ce g\u0142\u00f3wnym ich sk\u0142adnikiem. W przypadku napoj\u00f3w bezalkoholowych stanowi ponad 90, a w przypadku w\u00f3d sto\u0142owych i mineralnych do 100% ich wagi. <\/p>\n Rys 1. Przekr\u00f3j hydrogeologiczny Nigerii. Opracowanie w\u0142asne, wykonany na podstawie [2].<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Nigeria mo\u017ce by\u0107 dobrym przyk\u0142adem wprowadzania standaryzacji oraz kontroli produkcji spo\u017cywczej w Afryce Zachodniej. \u017beby zaistnie\u0107 na rynku produkt\u00f3w spo\u017cywczych nale\u017cy uzyska\u0107 pozwolenia od miejscowej instytucji, kt\u00f3ra nazywa si\u0119 Narodowa Agencja do spraw \u017bywno\u015bci i Lek\u00f3w – NAFDAC National Agency for Food and Drug Administration and Control. Wed\u0142ug NAFDAC [8] nie ma \u015bcis\u0142ego podzia\u0142u na rodzaj butelkowanych w\u00f3d ani w zale\u017cno\u015bci od zawarto\u015bci sk\u0142adnik\u00f3w mineralnych w niej rozpuszczonych, ani w zale\u017cno\u015bci od innych uwarunkowa\u0144 charakterystycznych dla produkcji polskich czy europejskich. Instytucja ta okre\u015bla jedynie uj\u0119cie takiej wody kt\u00f3re powinno by\u0107: b\u0105d\u017a uj\u0119ciem z odwiertu studziennego o g\u0142\u0119boko\u015bci minimalnej od 100 ft -150 ft, b\u0105d\u017a zgod\u0105 na korzystanie z uj\u0119\u0107 wodoci\u0105gowych, b\u0119d\u0105cych w posiadaniu lokalnych w\u0142adz, lub w\u0142asnych uj\u0119\u0107 powierzchniowych nadzorowanych przez lokalne w\u0142adze. W praktyce na p\u00f3\u0142ce sklepowej mo\u017cna spotka\u0107 trzy rodzaje w\u00f3d butelkowanych: 2. Naturalne w\u00f3dy butelkowane<\/strong>, kt\u00f3re to wody reprezentuj\u0105 dwie kategorie takie jak: <\/p>\n Tabela 1. Zawarto\u015b\u0107 sk\u0142adnik\u00f3w mineralnych w butelkowanych wodach produkowanych w Nigerii. Opracowanie w\u0142asne na podstawie bada\u0144 w\u0142asnych.<\/strong><\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Wody butelkowane w Nigerii s\u0105 produkowane w praktyce z trzech \u017ar\u00f3de\u0142 wody surowej. \u0179r\u00f3d\u0142a wody surowej u\u017cytej do ich produkcji s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce: W tabeli 2 przedstawiono przyk\u0142adow\u0105 analiz\u0119 wody surowej z odwiertu studziennego o g\u0142\u0119boko\u015bci 120m z okolic Lagos-Ikeja. Natomiast w tabeli 3 przedstawiono zakres analiz wody z czterech odwiert\u00f3w studziennych wykonanych wzd\u0142u\u017c rzeki Kano. Tak pozyskana woda, kt\u00f3rej \u017ar\u00f3d\u0142a pochodzenia przedstawiono wy\u017cej, musi by\u0107 uzdatniona do standardu wody pitnej.<\/p>\n Tabela 2. Skr\u00f3cona analiza wody surowej z odwiertu studziennego o g\u0142\u0119boko\u015bci 120m z okolic Lagos-Ikeja. Opracowanie w\u0142asne na podstawie bada\u0144 w\u0142asnych.<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Rys.2 przedstawia schemat cz\u0119\u015bci zak\u0142adu produkcyjnego, zajmuj\u0105cego si\u0119 produkcj\u0105 wody sto\u0142owej butelkowanej. Bardzo cz\u0119sto przedstawiona tu technologia produkcji wody jest po\u0142\u0105czona z produkcj\u0105 innych napoj\u00f3w, o czym b\u0119dzie w drugiej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u. Procesy uzdatniania ko\u0144cowego<\/strong> (water final treatment) i odgazowania wody. W procesie przygotowania ko\u0144cowego do rozlewu w\u00f3dy dominuje proces chlorowania oraz ponownego filtrowania na filtrze piaskowym oraz ko\u0144cowej filtracji z u\u017cyciem w\u0119gla aktywnego. W tym przypadku woda ze wspomnianych trzech \u017ar\u00f3de\u0142 jest poddawana temu procesowi. Taka technologia jest tania w utrzymaniu, wiec jest najcz\u0119\u015bciej stosowana w nigeryjskich zak\u0142adach. Na tym etapie uzdatniania wody stosowane s\u0105 te\u017c technologie membranowe, jak powszechnie znana odwr\u00f3cona osmoza RO (Reverse Osmosis) [6] . Kolejnym procesem, kt\u00f3ry pozwala zapobiega\u0107 zjawisku utleniania sk\u0142adnik\u00f3w dodawanych w nast\u0119pnych procesach produkcyjnych, jest odgazowanie wody. Zdj\u0119cie 4. Ch\u0142opiec sprzedaj\u0105cy wod\u0119 sto\u0142owa w ruchu ulicznym w popularnych w Nigerii woreczkach wykonanych z tworzywa LDPE w mie\u015bcie Kano, na p\u00f3\u0142nocy Nigerii. Zdj\u0119cie wykonane przez autora.<\/strong><\/p>\n Zdj\u0119cie 5. Oferta butelkowanych w\u00f3d sto\u0142owych na p\u00f3\u0142ce sklepowej przeci\u0119tnego sklepu spo\u017cywczego w Nigerii w Lagos. Zdj\u0119cie wykonane przez autora.<\/strong><\/p>\n Wracaj\u0105c do technologii produkcji wody butelkowanej, przemys\u0142 rozlewniczy Nigeri jest przemys\u0142em nowoczesnym, bardzo cz\u0119sto spotyka si\u0119 tu monobloki lub ergobloki produkcyjne. Stanowi\u0105 one jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 w kt\u00f3rej sk\u0142ad wchodz\u0105: urz\u0105dzenie produkuj\u0105ce butelki \u2013 \u201ewydmuchiwarki\u201d, urzadzenie etykietujace \u2013\u201eetykieciarka\u201d, urz\u0105dzenie rozlewcze \u2013 \u201erozlewaczka\u201d oraz zamykaj\u0105ce opakowanie \u2013 \u201ezakr\u0119carka lub zamykarka\u201d. Tak wyprodukowane oraz zapakowane produkty s\u0105 znakowane kodem produkcyjnym wraz z dat\u0105 przydatno\u015bci do spo\u017cycia. Rys. 2. schemat technologiczny produkcji butelkowanych w\u00f3d w przeci\u0119tnym zak\u0142adzie ich produkcji na terenie Nigerii<\/strong><\/p>\n Opr\u00f3cz proces\u00f3w produkcyjnych oraz pakowania niezb\u0119dne jest te\u017c dostarczenie medi\u00f3w produkcyjnych, medi\u00f3w energetycznych, odebranie i zagospodarowanie odpad\u00f3w i \u015bciek\u00f3w poprodukcyjnych. Niezb\u0119dn\u0105 funkcj\u0119 spe\u0142nia tu stacja mycia w obiegu zamkni\u0119tym dla urz\u0105dze\u0144 i instalacji procesowych CIP [5] (Cleaning In Place). Istotnymi zagadnieniami s\u0105 r\u00f3wnie\u017c procesy kontroli oraz zapewnienia jako\u015bci, magazynowania i logistyki. Nowoczesne magazynowanie dopiero zaczyna tam by\u0107 stosowane. Przedstawione schematycznie technologie produkcji s\u0105 zilustrowane form\u0105 diagramu przep\u0142ywu surowc\u00f3w i produkt\u00f3w PFD ( Product Flow Diagram), kt\u00f3ra mo\u017ce by\u0107 dalej pomocna w budowie szczeg\u00f3\u0142owego schematu technologiczno- pomiarowego typu P&ID (Piping & Instrumentation Diagram) a na ko\u0144cu konstrukcji ci\u0105gu technologicznego.<\/p>\n Nigeryjski rynek w\u00f3d butelkowanych rozwija si\u0119 bardzo szybko, cz\u0119sto nie mo\u017ce nad\u0105\u017cy\u0107 za wzrostem liczby ludno\u015bci w tym kraju. W zwi\u0105zku z do\u015b\u0107 znacznym zanieczyszczeniem \u017ar\u00f3de\u0142 w\u00f3d surowych butelkowane wody stanowi\u0105 bardzo cz\u0119sto zdrow\u0105 alternatyw\u0119 dostarczania wody pitnej dla populacji tego tropikalnego kraju. Nale\u017cy doda\u0107 \u017ce ze wzgl\u0119du na szczup\u0142y portfel klasy pracuj\u0105cej, zwraca ona szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na cen\u0119 oferowanego produktu. U\u017cyte skr\u00f3ty: Dr in\u017c. Lech Maryniak Produkcja napoj\u00f3w bezalkoholowych w Afryce Zachodniej Cz\u0119\u015b\u0107 1 \u2013 Charakterystyka produkcji butelkowanych w\u00f3d sto\u0142owych i mineralnych tekst pochodzi z wydania AGROindustry 3\/2019 Afryka Zachodnia to jeden z najbardziej zaludnionych region\u00f3w Afryki. Szczeg\u00f3lnie du\u017ca populacja ludno\u015bci zamieszkuje Federaln\u0105 Republik\u0119 Nigerii, nazywan\u0105 dalej w artykule Nigeri\u0105. W obecnej chwili liczba ludno\u015bci Nigerii przekracza […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7672,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,5,48,7],"tags":[],"class_list":["post-7697","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-energia-woda-srodowisko","category-napoje-nektary-wody-oraz-soki","category-polecamy","category-sluzby-techniczne"],"yoast_head":"\n
\nCelem artyku\u0142u jest przybli\u017cenie polskiemu czytelnikowi produkcji napoj\u00f3w bezalkoholowych w tym produkcji w\u00f3d mineralnych oraz sto\u0142owych w Nigerii. Dodatkowo i ze wzgl\u0119du na podj\u0119cie pracy autora w tym regionie w sektorze produkcji napoj\u00f3w bezalkoholowych zostanie przybli\u017cona technologa produkcji tych d\u00f3br konsumpcyjnych w szerszym wymiarze. Poniewa\u017c tematyka jest szeroka, artyku\u0142 zostanie zaprezentowany w dw\u00f3ch cz\u0119\u015bciach. W pierwszej cz\u0119\u015bci zostanie przedstawiona tematyka hydrogeologii oraz technologii uzdatniania w\u00f3dy wraz z opisem produkcji butelkowanych w\u00f3d sto\u0142owych i mineralnych. W drugiej cz\u0119\u015bci autor przedstawi technologie produkcji napoj\u00f3w bezalkoholowych, stosowane w Nigerii.<\/p>\nWoda jako g\u0142\u00f3wny sk\u0142adnik produkcji napoj\u00f3w bezalkoholowych<\/h6>\n
\nW pierwszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u autor pragnie przedstawi\u0107 chrakterystyk\u0119 produkcji w\u00f3d sto\u0142owych oraz mineralnych na przyk\u0142adzie Nigerii, kraju o najwi\u0119kszej populacji ludno\u015bci w Afryce oraz jednym z najwi\u0119kszych przyrost\u00f3w populacji ludno\u015bci na \u015bwiecie.
\nDzi\u0119ki po\u0142o\u017ceniu kraju w strefie tropikalnej o du\u017cej intensywno\u015bci opad\u00f3w atmosferycznych oraz odpowiednim warunkom hydrogeologicznym posiada Nigeria du\u017ce zasoby w\u00f3d s\u0142odkich, cho\u0107 s\u0105 one nier\u00f3wnomiernie rozmieszczone. Do cel\u00f3w produkcyjnych albo komunalnych u\u017cywa si\u0119 tu dw\u00f3ch \u017arode\u0142 wody surowej, kt\u00f3rymi s\u0105 odwierty studzienne oraz wody powierzchniowe.
\nRys. 1 przedstawia charakterystyk\u0119 hydrogeologiczn\u0105 region\u00f3w Nigerii. Warto w tym miejscu rownie\u017c nadmieni\u0107 i\u017c:
\n\u2022 W centralnej oraz poludniowej cz\u0119\u015bci (rejony wybrze\u017ca Oceanu Atlantyckiego ) Nigerii wyst\u0119puje du\u017ca ilo\u015b\u0107 opad\u00f3w od 3000 mm\/rok, [9], ryzyko zagro\u017cenia susz\u0105 jest niskie;
\n\u2022 W p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Nigerii (okolice miast Kano czy Maiduguri) obszar ten charakteryzuje si\u0119 kr\u00f3tk\u0105 por\u0105 deszczow\u0105od czerwca do wrze\u015bnia, z opadami \u015bredniorocznymi nie przekraczaj\u0105cymi 580 mm\/rok [9], zagro\u017cenia susz\u0105 jest umiarkowane;
\n\u2022 W regionach zaznaczonych kolorami \u017c\u00f3\u0142tym i zielonym wyst\u0119puja ska\u0142y osadowe, gdzie jest du\u017ce prawdopodobienstwo otrzymania wysokowydajnych odwiert\u00f3w studziennych;
\n\u2022 W regionach oznaczonych kolorem pomara\u0144czowym wyst\u0119puj\u0105 granitowe formacje skalne, w zwi\u0105zku z powy\u017cszym nie zaleca si\u0119 wykonywania studni g\u0142\u0119binowych, nale\u017cy korzysta\u0107 jedynie z uj\u0119\u0107 powierzchniowych.<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.bikotech.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/maryniak_przekroj_geologiczny_afryki.png\")
<\/p>\nCharakterystyka produkt\u00f3w<\/h6>\n
\nZdecydowanie lepiej jest korzysta\u0107 z uj\u0119\u0107 podziemnych, kt\u00f3re w du\u017cym stopniu gwarantuj\u0105 czysto\u015b\u0107 takiej wody podlegaj\u0105c wst\u0119pnej filtracji wody przez warstwy ziemi. Je\u015bli tylko warunki geologiczne pozwalaj\u0105, cz\u0119stym zjawiskiem jest budowa uj\u0119cia studziennego w okolicach rzek b\u0105d\u017a zbiornik\u00f3w wodnych. Pomimo infiltracji takiej wody powierzchniowej cz\u0119\u015b\u0107 zanieczyszcze\u0144 jest zatrzymywana w warstwach ziemi. Zdj\u0119cie 1 przedstawia uj\u0119cie wody studziennej o g\u0142\u0119boko\u015bci 25m, usytuowane nad brzegiem rzeki Kano w okolicach miasta Kano.<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.bikotech.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/maryniak_slup-300x225.jpg\")
\nZdj\u0119cie 1. Uj\u0119cie studzienne na brzegu rzeki Kano. Ze wzgl\u0119du na stany powodziowe w czasie pory deszczowej aparatur\u0119 pomiarow\u0105 oraz panel dystrybucyjny wody umieszczono na platformie betonowej, podpartej na palach o wysoko\u015bci 4m od poziomu ziemi. Zdj\u0119cie wykonane przez autora.<\/strong>
\nCelem podwy\u017cszania i utrzymania w\u0142a\u015bciwych standard\u00f3w higienicznych w przemy\u015ble spo\u017cywczym w Nigerii NAFDAC du\u017co miejsca po\u015bwi\u0119ca uwarunkowaniom higienicznym produkcji spo\u017cywczej dotycz\u0105cym sprz\u0119tu do uzdatniana wody oraz jej butelkowania, jak r\u00f3wnie\u017c otoczniu oraz lokalizacji takiego sprz\u0119tu produkcyjnego. Takie uwarunkowania koncentruj\u0105 si\u0119 praktycznie na zapewnianiu powszechnie znanych w przemy\u015ble rozlewniczym dobrych praktyk wytwarzania \u2013 GMP (Good Manufacturing Practices), r\u00f3wnie\u017c niezb\u0119dnych dobrych praktyk higienicznych GHP (Good Hygiene Practices ). Dodatkowo, aby rozpocz\u0105\u0107 produkcj\u0119 nale\u017cy wykona\u0107 analizy wody butelkowanej przez Nigeryjski Narodowy Instytut Analiz \u2013 IPAN Institute of Public Analyst of Nigeria. Posiadanie takich analiz jest podstaw\u0105 uzyskania pozwolenia na rozlew tych w\u00f3d przez NAFDAC.
\nNAFDAC nie wprowadzi\u0142 definicji dotycz\u0105cych poszczeg\u00f3lnych rodzaj\u00f3w w\u00f3d butelkowych. Lokalnie producenci sami zaproponowali i wprowadzili w\u0142asne standaryzacje oraz nazwy poszczeg\u00f3lnych rodzaj\u00f3w w\u00f3d butelkowanych. Rynek konsumencki tak\u0105 inicjatyw\u0119 zaakceptowa\u0142.<\/p>\n
\n1. Wody pitne<\/strong> ( drinking water), lub cz\u0119sto nazywane przez korporacje wody pitne premium albo sto\u0142owe wody premium (premium drinking water, premium table water). Pochodz\u0105 one z r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142. Wody te musz\u0105 by\u0107 poddane procesom uzdatniania zapewniaj\u0105cym konsumentom bezpiecze\u0144stwo zdrowotne. Procesami wykorzystywanymi w procesie ich uzdatniania s\u0105: procesy wst\u0119pnego uzdatniania, redukcja zanieczyszcze\u0144 mikrobiologicznych przez wst\u0119pne chlorowanie ale i te\u017c str\u0105cania osadu wraz z jego sedymentacj\u0105. Tak uzyskana woda jest poddawana filtracji ko\u0144cowej na z\u0142o\u017cu piaskowym, dodatkowemu chlorowaniu z przetrzymaniem celem redukcji zanieczyszcze\u0144 mikrobiologicznych oraz filtracji na w\u0119glu aktywnym. Przed rozlewem, celem dodatkowego uzyskania poprawnych warunk\u00f3w mikrobiologicznych produktu, stosuje si\u0119 traktowanie tak uzyskanej wody przez zastosowanie ozonowania. Dodatkowo nale\u017cy nadmieni\u0107, \u017ce techniki membranowe oczyszczania wody zaczynaj\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c popularne w Nigerii. Takie rozwi\u0105zanie, cho\u0107 zapewnia du\u017c\u0105 elestyczno\u015b\u0107 w przetwarzaniu r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3del wody surowej na wod\u0119 uzdatnion\u0105 pitn\u0105, jest rozwi\u0105zaniem kosztownym pod wzgl\u0119dem inwestycji jak i p\u00f3\u017aniejszej eksploatacji. W rejonach Nigerii o du\u017cym zanieczyszczeniu w\u00f3d powierzchniowych, kt\u00f3re s\u0105 tam \u017ar\u00f3d\u0142ami wody surowej zastosowanie takiej techniki wydaje si\u0119 by\u0107 jednak w\u0142a\u015bciwym rozwi\u0105zaniem.<\/p>\n
\n\u2022 naturalne wody mineralne ( natural mineral water), jedna z w\u00f3d posiada nawet nazw\u0119 artezyjska naturalna woda mineralna (artesian natural mineral water)
\n\u2022 naturalne wody \u017arodlane (spring natural water)
\nS\u0105 to wody wydobywane z pok\u0142ad\u00f3w g\u0142\u0119binowych, poddane procesowi napowietrzania oraz filtracji na z\u0142o\u017cu piaskowym. Na ko\u0144cu s\u0105 one traktowane przez promieniowanie UV. Bardzo cz\u0119sto stosuje si\u0119 te\u017c ozonowanie przed rozlewem produktu do butelek.
\n3. Pitne wody smakowe<\/strong> (flavored drinking water), s\u0105 to wody smakowe produkowane z wykorzystaniem produkcyjnym wspomnianej wcze\u015bniej wody pitnej lub sto\u0142owej oraz dodanych aromat\u00f3w smakowych, r\u00f3wnie\u017c bardzo cz\u0119sto syropu cukrowego czy baz owocowych oraz substancji konserwuj\u0105cych.
\nWspomniane wy\u017cej produkty w wi\u0119kszo\u015bci wyst\u0119puj\u0105 w wersji niegazowanej, cho\u0107 coraz cz\u0119\u015bciej spotykane s\u0105 ich wersje gazowane. Popularna jest tu \u201eclub soda\u201d produkowana ze zwyklej wody uzdatnionej oraz dodanego do niej dwutlenku w\u0119gla \u2013 CO2.
\nW tabeli 1 przedstawiono zakresy komponent\u00f3w mineralnych zawartych w wodach butelkowanych produkowanych w Nigerii, uzyskanych z bada\u0144 rynkowych autora. Ich mineralizacja jest stosunkowo niska. Nale\u017cy nadmieni\u0107, \u017ce mo\u017cna naby\u0107 r\u00f3wnie\u017c wody o wy\u017cszych mineralizacjach, s\u0105 to jednak produkty importowane.<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.bikotech.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Lech_Maryniak_AGRO_3_2019_Strona_2_t2-1024x641.jpg\")
<\/p>\nCharakterystyka produkcji oraz opakowa\u0144 u\u017cywanych w Nigerii do produkcji w\u00f3d butelkowanych<\/h6>\n
\n\u2022 Wody studzienne, pochodz\u0105ce z odwiert\u00f3w hydrogeologicznych ;
\n\u2022 Wody z uj\u0119\u0107 powierzchniowych, pochodz\u0105ce ze zbiornik\u00f3w wody s\u0142odkiej takich jak jeziora naturalne, jeziora zaporowe lub wody rzeczne;
\n\u2022 Wody wodoci\u0105gowe, kt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142a pochodzenia s\u0105 dwojakie, jak wy\u017cej przedstawiono, s\u0105 one jednak wst\u0119pnie uzdatnione.
\nPrzed rozlewem do butelek wody musz\u0105 podlega\u0107 uzdatnianiu ko\u0144cowemu celem zapewnienia im odpowiednich warunk\u00f3w fizyko-chemicznych i czysto\u015bci mikrobiologicznej.
\nZe wzgl\u0119du na por\u0119 deszczow\u0105 trwaj\u0105c\u0105 w Nigerii ponad p\u00f3\u0142 roku zaleca si\u0119 pob\u00f3r wody z uj\u0119\u0107 powierzchniowych, szczeg\u00f3lnie z jezior zaporowych z ich g\u00f3rnych warstw. Woda w zbiornikach zaporowych oraz w rzekach w porze deszczowej mo\u017ce mie\u0107 zm\u0119tnienie na poziomie 300 jednostek NTU. Zanieczyszczenia mechanicznie oraz nagromadzenie materia\u0142 organicznego kumuluje si\u0119 w okolicach warstw dennych. Uj\u0119cia z powierzchni gdzie nast\u0105pi\u0142 ju\u017c wst\u0119pny proces sedymenacji mo\u017ce mie\u0107 warto\u015b\u0107 poni\u017cej 100 jednostek NTU. Zdj\u0119cie 2 przedstawia takie uj\u0119cie powierzchniowe na jeziorze zaporowym na Osun River w miejscowo\u015bci Asejire, ko\u0142o miasta Ibadan.<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.bikotech.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/maryniak_woda_afryka-12-1024x768.jpg\")
\nZdj\u0119cie 2. Uj\u0119cie powierzchniowe wody surowej, tak zwane pontonowe, przeznaczonej do produkcji napoj\u00f3w bezalkoholowych jak i wody butelkowanej sto\u0142owej w miejscowo\u015bci Asejire, kolo miasta Ibadan z jeziora zaporowego na rzece Osun. Zdj\u0119cie wykonane przez autora.<\/strong><\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.bikotech.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Lech_Maryniak_AGRO_3_2019_Strona_3_t3-1024x602.jpg\")
<\/p>\n
\nTabela 3. Skr\u00f3cona analiza wody surowej z czterech odwiert\u00f3w studziennych wykonanych wzd\u0142u\u017c rzeki Kano. Odwierty posiada\u0142y g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 od 10m do 12m. Opracowanie w\u0142asne na podstawie bada\u0144 w\u0142asnych.<\/strong><\/p>\n
\nWracaj\u0105c do technologii produkcji w\u00f3d butelkowanych w Nigerii ze wzgl\u0119du na \u017ar\u00f3d\u0142o pochodzenia wody surowej jakim s\u0105 uj\u0119cia podziemne lub powierzchniowe, na pocz\u0105tku musi nast\u0105pi\u0107 proces uzdatniana wst\u0119pnego oraz kolejno inne procesy przedstawione poni\u017cej:
\nProcesy uzdatniania wstepnego (water pre-treatment.) W tym procesie, kt\u00f3ry jest pocz\u0105tkiem produkcji butelkowanej wody nast\u0119puje jej uj\u0119cie b\u0105d\u017a wydobycie. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w tak pozyskana woda surowa jest zanieczyszczona mechanicznie ale r\u00f3wnie\u017c mikrobiologiczne. Na pocz\u0105tku zazwyczaj nast\u0119puje proces wst\u0119pny uzdatniania wody (water pre-treatment). Zwykle s\u0105 to procesy flokulacji oraz koagulacji zanieczyszcze\u0144 przez dodanie koagulanowe, na przyklad FeCl3 – chlorku \u017celaza oraz r\u00f3wnoczesnego jej chlorowania przez dodanie NaOCl – podchlorynu sodu, celem znacznego zmniejszenia \u0142adunku mikrobiologicznego. Po procesie koagulacji nast\u0119puje filtrowanie na filtrze piaskowym. Tak pozyskana woda posiada zazwyczaj standardy wody pitnej, jest jednak wod\u0105 surow\u0105 z dodatkiem chloru. Zdj\u0119cie 3 przedstawia system lamelowy uzdatniania wst\u0119pnego wody. Na pocz\u0105tku widoczna jest komora mieszania wody surowej ze wspomnianymi wy\u017cej chemikaliami. Nast\u0119pnym urz\u0105dzeniem jest reaktor lamelowy. Lamele zastosowano celem zwi\u0119kszenia czasu reakcji chemikali\u00f3w z woda surowa. Ostatnim aparatem jest filtr piaskowy, zapewniaj\u0105cy usuni\u0119cie zanieczyszcze\u0144 sta\u0142ych.<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.bikotech.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/maryniak_woda.jpg\")
\nZdj\u0119cie 3. Lamelowy reaktor uzdatniania wst\u0119pnego wody surowej w miejscowo\u015bci Kano. Zdj\u0119cie wykonane przez autora.<\/strong><\/p>\n
\nProcesy dodawania komponent\u00f3w<\/strong> soli mineralnych, aromat\u00f3w, baz sokowych, CO2. Procesy te polegaj\u0105 na dodawaniu do wody uzdatnionej:
\n\u2022 rozpuszczonych wcze\u015bniej komponent\u00f3w soli mineralnych;
\n\u2022 aromat\u00f3w lub baz sokowych w celu produkcji smakowych w\u00f3d mineralnych lub sto\u0142owych;
\n\u2022 w przypadku produkcji wersji gazowanej, zostaje dodany dwutlenek w\u0119gla CO2.
\nW zale\u017cno\u015bci od zastosowanej technologii produkcji oraz receptury po wymieszaniu wspomnianych dodatk\u00f3w tak przygotowane produkty s\u0105 gotowe do rozlewu.
\nProces rozlewu w opakowania jednostkowe.<\/strong> Opakowania z tworzyw sztucznych typu PET s\u0105 zdecydowanie dominuj\u0105ce, zar\u00f3wno dla kategorii sprzeda\u017cowej do spo\u017cycia natychmiastowego IC (Immediate Consumption), czyli ma\u0142ych opakowa\u0144 od 0.25 L do 0.75L jak i spo\u017cycia p\u00f3\u017aniejszego FC (Future Consumption), czyli opakowa\u0144 wi\u0119kszych do 1.5L pojemno\u015bci. Ze wzgl\u0119du na brak zasobnego portfela nigeryjskiej klasy pracuj\u0105cej, rynek zaczyna tu zdobywa\u0107 popularny woreczek z tworzywa, polietylenu o ma\u0142ej g\u0119sto\u015bci LDPE (Low Density Poly-Ethylene), czyli \u201epouch\u201d. \u015arednie ceny butelkowanych w\u00f3d sto\u0142owych o pojemno\u015bci 0.6L oscyluj\u0105 w okolicy 70-80 Naira, podczas gdy woreczek z woda sto\u0142ow\u0105 o pojemnosci 0.5L mo\u017ce kosztowa\u0107 nawet 10 Naira. Zdj\u0119cie 5 przedstawia ofert\u0119 w\u00f3d butelkowanych sto\u0142owych na p\u00f3\u0142ce przeci\u0119tnego sklepu spo\u017cywczego w Nigerii w Lagos.<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.bikotech.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/maryniak_woda_afryka-11-1024x768.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.bikotech.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/maryniak_woda_afryka-2-1024x768.jpg\")
<\/p>\n
\nProces pakowania zbiorczego: pakowanie w zgrzewki, paletyzacja. Ko\u0144cow\u0105 faz\u0105 produkcyjn\u0105, zachodz\u0105ca na linii produkcyjnej odpowiedzialnej za rozlew oraz pakowanie w\u00f3d butelkowanych s\u0105 procesy pakowania zbiorczego w zgrzewki oraz proces paletyzacji. Bardzo cz\u0119sto w obu tych procesach nast\u0119puje r\u00f3wnie\u017c oznakowanie opakowa\u0144 zbiorczych w postaci etykiet jakimi s\u0105 zgrzewka oraz paleta.
\nRys. 2 przedstawia schematycznie technologie: procesowe, pakowania oraz pomocnicze zastosowane w standardowym zak\u0142adzie produkcji w\u00f3d butelkowanych w Nigerii.<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.bikotech.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Lech_Maryniak_AGRO_3_2019_Strona_3_r1-1024x630.jpg\")
<\/p>\nWarto zapami\u0119ta\u0107<\/h6>\n
\nWody surowe pozyskiwane z odwiert\u00f3w g\u0142\u0119binowych jak i p\u0142ytszych s\u0105 ubogie w sk\u0142adniki mineralne. Produkty po uzdatnieniu i zapakowaniu s\u0105 akceptowalne przez lokalnego konsumenta.
\nW obecnej chwili jest brak poszanowania \u015brodowiska naturalnego w odniesieniu do zu\u017cytych opakowa\u0144 po spo\u017cyciu wszelkiego rodzaju napoj\u00f3w, w tym w\u00f3d butelkowanych. Ze wzgl\u0119du na konkurencj\u0119 cenow\u0105 du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 producent\u00f3w wprowadza tak zwany \u201clight weighting\u201d LW opakowa\u0144, szczeg\u00f3lnie tych z tworzywa PET. Cz\u0119\u015b\u0107 producent\u00f3w zacz\u0119\u0142a r\u00f3wnie\u017c dodawa\u0107 azot do niegazowanych produkt\u00f3w po procesie rozlewu a przed procesem zamykania opakowa\u0144. Takie podej\u015bcie daje mo\u017cliwo\u015bci jeszcze wi\u0119kszego zmniejszania wagi opakowa\u0144 PET. Jednak jest nadzieja \u017ce to niekorzystne zanieczyszczanie \u015brodowiska zu\u017cytymi opakowaniami zostanie w ko\u0144cu uregulowane przez w\u0142adze lokalne w spos\u00f3b praktyczny i trwa\u0142y.
\nChc\u0105c rozpocz\u0105\u0107 rozlew butelkowanych w\u00f3d mineralnych nale\u017cy otrzyma\u0107 pozwolenie produkcyjne od lokalnych w\u0142adz. Lokalne w\u0142adze zacz\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c wprowadza\u0107 standardy produkcyjne obejmuj\u0105ce wody butelkowane jak r\u00f3wnie\u017c nadz\u00f3r nad ich przestrzeganiem. Takie podej\u015bcie jest niezb\u0119dnym elementem zapewnienia elementarnej jako\u015bci na lokalnym rynku sprzeda\u017cy w\u00f3d butelkowanych.
\nLiteratura:
\n1. AfCFTA, https:\/\/www.weforum.org\/agenda\/2019\/05\/AfCFTA-africa-continental-free-trade-area-entrepreneur\/ z dnia 30 czerwca 2019r.
\n2. An overview of the geology and hydrogeology of Nigeria, https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/265686958_An_overview_of_the_geology_and_hydrogeology_of_Nigeria z dnia 30 czerwca 2019r.
\n3. Maryniak L., Instalacja CIP dla przemyslu napoj\u00f3w bezalkoholowych, Agro-Industry 2015, nr 4.
\n4. Maryniak L., Metoda odwr\u00f3conej osmozy do uzdatniania w\u00f3dy do produkcji napoj\u00f3w bezalkoholowych, Przemys\u0142 Fermentacyjny i Owocowo-Warzywny (PFiOW) 1996, nr 5.
\n5. Maryniak L., Mycie i dezynfekcja urz\u0105dze\u0144 przeznaczonych do produkcji napoj\u00f3w bezalkoholowych, Przemys\u0142 Fermentacyjny i Owocowo-Warzywny (PFiOW) 1997, nr 9.
\n6. Maryniak L., Produkcja sok\u00f3w, nektar\u00f3w oraz napoj\u00f3w owocowych w regionie Zatoki Perskiej, Agro-Industry 2014, nr 2.
\n7. Maryniak L., Rynek w\u00f3d butelkowanych w Zatoce Perskiej, Agro-Industry 2014, nr 3.
\n8. NAFDAC Requirement for Water Packaging, https:\/\/kasglobal.wordpress.com\/2016\/01\/10\/nafdac-requirement-for-water-packaging\/ z dnia 30 czerwca 2019r.
\n9. N.I.Obot, M.A.C.Chendo, S.O.Udo, I.O.Ewona, Evaluation of rainfall trends in Nigeria for 30 years (1978-2007), International Journal of the Physical Sciences vol. 5(14), pp 2217-2222, November 2010.
\n10. Population of Nigeria, https:\/\/www.populationof.net\/pl\/nigeria\/ z dnia 30 czerwca 2019r.<\/p>\n
\nAfCFTA Africa Continental Free Trade Area \u2013 Afryka\u0144ska Kontynentalna Strefa Wolnego Handlu
\nCIP Cleaning In Place- mycie instalacji produkcyjnych w obiegu zamkni\u0119tym
\nCO2 Carbon Dioxide- dwutlenek w\u0119gla
\nodH Pomiar twardosci ogolnej wody, stopnie twardo\u015bci niemieckiej
\nFC Future Consumption \u2013 spo\u017cycie p\u00f3\u017aniejsze
\nFeCl3 Ferric Chlorite \u2013 chlorek zelaza
\nft foot \u2013 jednostka miary odleg\u0142osci, stopa, czyli 0,3048 metra
\nGHP Good Hygiene Practices \u2013 Praktyki utrzymania dobrej higieny w zak\u0142adzie
\nGMP Good Manufacturing Practices \u2013 Praktyka dobrego wytwarzania w zak\u0142adzie
\nIC Immediate Consumption \u2013 spo\u017cycie natychmiastowe
\nIPAN Institute of Public Analists of Nigeria- Nigeryjski Narodowy Instytut Analityk\u00f3w i Analiz
\nLDPE Low Density PolyEthylene- polietylen o ma\u0142ej g\u0119sto\u015bci
\nLW Light Weighting \u2013 zmniejszenie wagi opakowa\u0144
\nNAFDAC National Agency for Food and Drug Administration and Control \u2013 Narodowa Agencja do spraw \u017bywnosci i Lek\u00f3w
\nNAIRA Naira \u2013 waluta nigeryjska, w przybli\u017ceniu 1PLN = 100 NAIRA
\nNaOCl Sodium Hypochlorite \u2013 podchloryn sodu
\nNTU Nephelometric Turbidity Units \u2013 nefelometryczne jednostki m\u0119tno\u015bci
\nPET Polyethylen Terephthalate- popularne tworzywo PET
\nPFD Product Flow Diagram \u2013 przep\u0142yw surowca i produktu
\npH Miara kwasowo\u015bci lub zasadowo\u015bci
\nP&ID Piping & Instrumentation Diagram- schemat technologiczno- pomiarowy
\nPKB Produkt Krajowy Brutto (GDP- Gross Domestic Product)
\nRO Reverse Osmosis \u2013 odwr\u00f3cona osmoza
\nTDS Total Dissolved Solids \u2013 ca\u0142kowita ilo\u015b\u0107 substancji rozpuszczonych
\nUV Ultraviolet \u2013 promieniowane ultrafioletowe<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"