{"id":3130,"date":"2017-11-06T14:23:36","date_gmt":"2017-11-06T13:23:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.agroindustry.pl\/?p=3130"},"modified":"2017-11-06T14:23:36","modified_gmt":"2017-11-06T13:23:36","slug":"nie-bezpieczenstwo-zdrowotne-mlekozastepczych-preparatow-do-zywienia-niemowlat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/2017\/11\/06\/nie-bezpieczenstwo-zdrowotne-mlekozastepczych-preparatow-do-zywienia-niemowlat\/","title":{"rendered":"(NIE) bezpiecze\u0144stwo zdrowotne mlekozast\u0119pczych preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t"},"content":{"rendered":"<p><em>Gra\u017cyna Cichosz, Uniwersytet Warmi\u0144sko-Mazurski w Olsztynie<\/em><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><em>Przyczyn\u0105 rezygnacji z karmienia piersi\u0105, na rzecz karmienia sztucznego, jest najcz\u0119\u015bciej aktywno\u015b\u0107 zawodowa kobiet, ale tak\u017ce \u201eagresywne\u201d kampanie reklamowe. Rodzice s\u0105 informowani o szczeg\u00f3lnych prozdrowotnych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t, kt\u00f3re rzekomo zmniejszaj\u0105 ryzyko nietolerancji i alergii pokarmowych. Skutkuje to wzrostem zapotrzebowania i rosn\u0105c\u0105 z roku na rok warto\u015bci\u0105 sprzeda\u017cy. W Polsce w latach 2002-2005 odnotowano wzrost prawie o 40%, przy czym najwi\u0119kszy udzia\u0142 (36%) na rynku \u017cywno\u015bci dla dzieci maj\u0105 preparaty mleko zast\u0119pcze do \u017cywienia pocz\u0105tkowego niemowl\u0105t. Jako \u017cywno\u015b\u0107 specjalnego przeznaczenia, preparaty do \u017cywienia niemowl\u0105t, powinny by\u0107 bezpieczne dla zdrowia, czyli oksydacyjnie stabilne podczas produkcji oraz d\u0142ugotrwa\u0142ego (2 lata) przechowywania.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Podatno\u015b\u0107 na utlenianie <\/strong><\/p>\n<p>Zar\u00f3wno sk\u0142ad preparat\u00f3w, tj. zawarto\u015b\u0107 wielonienasyconych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych (WNKT) oraz antyoksydant\u00f3w, jak te\u017c procesy technologiczne (temperatura, dost\u0119p tlenu i \u015bwiat\u0142a) determinuj\u0105 podatno\u015b\u0107 na utlenianie.<\/p>\n<p>Mlekozast\u0119pcze preparaty do \u017cywienia pocz\u0105tkowego niemowl\u0105t to produkty wysokot\u0142uszczowe (od 21,0 do 27,7 g\/100 g proszku). W ich sk\u0142ad wchodz\u0105\u00a0 kwasy t\u0142uszczowe (KT) nasycone, jedno- i wielonienasycone, pochodz\u0105ce z olej\u00f3w ro\u015blinnych.<\/p>\n<p>Umo\u017cliwia to upodobnienie profilu KT w preparatach do pokarmu kobiecego. Co prawda poprzez zmieszanie t\u0142uszczu mlekowego z olejami r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwe jest uzyskanie profilu KT zbli\u017conego do pokarmu kobiecego; niestety nie zapewnia to d\u0142ugiego okresu przydatno\u015bci do spo\u017cycia. T\u0142uszcz mlekowy \u0142atwo hydrolizuje z uwolnieniem kwasu mas\u0142owego, kt\u00f3ry charakteryzuje si\u0119 bardzo niskim progiem wyczuwalno\u015bci przez zmys\u0142y cz\u0142owieka (rz\u0119du 1-2 ppm). Kwas mas\u0142owy nie stanowi zagro\u017cenia dla zdrowia, nie jest jednak akceptowalny sensorycznie. Natomiast utlenione oleje ro\u015blinne, ze wzgl\u0119du na bardzo wysoki pr\u00f3g wyczuwalno\u015bci, nie s\u0105 identyfikowane przez zmys\u0142 w\u0119chu cz\u0142owieka, mimo i\u017c stanowi\u0105 ewidentne zagro\u017cenie dla zdrowia.<\/p>\n<p>W preparatach do \u017cywienia niemowl\u0105t obecne s\u0105, pochodz\u0105ce z olej\u00f3w ro\u015blinnych, kwasy: linolowy n-6 oraz \u03b1-linolenowy n-3, kt\u00f3re w organizmie dziecka mog\u0105 by\u0107 przekszta\u0142cane do d\u0142ugo\u0142a\u0144cuchowych WNKT. Niestety, endogenna synteza d\u0142ugo\u0142a\u0144cuchowych pochodnych, tj. kwasu arachidonowego (n-6) oraz eikozapentaenowego (EPA) i dokozaheksaenowego (DHA) (n-3), ze wzgl\u0119du na niedojrza\u0142o\u015b\u0107 system\u00f3w enzymatycznych desaturaz i elongaz, nie zawsze jest mo\u017cliwa. Z tego powodu Dyrektywa UE, dotycz\u0105ca sk\u0142adu preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t, dopuszcza suplementacj\u0119 d\u0142ugo\u0142a\u0144cuchowych WNKT, szczeg\u00f3\u0142owo okre\u015blaj\u0105c ich ilo\u015bci oraz proporcje w stosunku do ca\u0142kowitej zawarto\u015bci t\u0142uszczu. Najcz\u0119\u015bciej \u017ar\u00f3d\u0142em EPA i DHA (n-3) w preparatach\u00a0 s\u0105 t\u0142uszcze ryb i ssak\u00f3w morskich lub frakcjonowane lipidy \u017c\u00f3\u0142tka jaja.<\/p>\n<p>Podczas produkcji preparat\u00f3w istniej\u0105 r\u00f3\u017cne punkty krytyczne, prowadz\u0105ce w spos\u00f3b nieuchronny do utleniania. Lipidy nara\u017cone s\u0105 na utlenianie podczas rafinacji olej\u00f3w ro\u015blinnych (bielenie w temp. 175 &#8211; 225<sup>o <\/sup>C i dezodoryzacja w temp. 240 &#8211; 270<sup>o<\/sup>C), w trakcie homogenizacji (temp. ok. 70<sup>o<\/sup>C), suszenia rozpy\u0142owego (produkt w ko\u0144cowej fazie osi\u0105ga temp. 70-80<sup>o<\/sup>C), aglomeryzacji i dosuszania (temp. 55<sup>o<\/sup>C). Utlenianiu lipid\u00f3w sprzyja pakowanie gotowych preparat\u00f3w w atmosferze powietrza. Zainicjowane w procesach technologicznych utlenianie ulega intensyfikacji podczas d\u0142ugotrwa\u0142ego przechowywania, zw\u0142aszcza po otwarciu opakowania z preparatem. Ponadto poziom peroksydacji lipid\u00f3w w preparatach wzrasta przy wysokich st\u0119\u017ceniach jon\u00f3w \u017celaza i witaminy C.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Czy preparaty pokrywaj\u0105 zapotrzebowanie na wielonienasycone kwasy t\u0142uszczowe?<\/strong><\/p>\n<p>WNKT s\u0105 wyj\u0105tkowo podatne na utlenianie; proces oksydacji nast\u0119puje w post\u0119pie geometrycznym &#8211; proporcjonalnie do ich zawarto\u015bci oraz ilo\u015bci wi\u0105za\u0144 nienasyconych.<\/p>\n<p>Po 12 miesi\u0105cach przechowywania badanych preparat\u00f3w stwierdzono znaczny spadek zawarto\u015bci WNKT. Ka\u017cdorazowo spadek zawarto\u015bci kwasu \u03b1-linolenowego n-3 by\u0142 wi\u0119kszy (41-61%) ni\u017c kwasu linolowego n-6 (3-21%). Zawarto\u015b\u0107 d\u0142ugo\u0142a\u0144cuchowych WNKT: eikozapentenowego (EPA) i dokozaheksaenowego (DHA) podczas przechowywania wi\u0119kszo\u015bci preparat\u00f3w zmala\u0142a do ilo\u015bci \u015bladowych. Nie stwierdzono natomiast zmian zawarto\u015bci KT nasyconych i jednonienasyconych, co potwierdza ich wysok\u0105 stabilno\u015b\u0107 oksydacyjn\u0105.<\/p>\n<p>Spadek zawarto\u015bci wielonienasyconych KT podczas 12 miesi\u0119cy przechowywania preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t (w oryginalnych, hermetycznie zamkni\u0119tych, opakowaniach) wskazuje na nieskuteczn\u0105 os\u0142on\u0119 antyoksydacyjn\u0105. Mlekozast\u0119pcze preparaty, zakupione w ko\u0144cowym okresie przydatno\u015bci do spo\u017cycia, nie pokrywaj\u0105 zapotrzebowania niemowl\u0119cia na wielonienasycone KT.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Pierwotne i wt\u00f3rne produkty oksydacji <\/strong><strong>wielonienasyconych <\/strong><strong>KT <\/strong><\/p>\n<p>Procesy technologiczne, podobnie jak d\u0142ugotrwa\u0142e przechowywanie, prowadz\u0105 do z\u0142o\u017conych, wieloetapowych proces\u00f3w oksydacyjnych wp\u0142ywaj\u0105cych na jako\u015b\u0107 sensoryczn\u0105, warto\u015b\u0107 od\u017cywcz\u0105, a zw\u0142aszcza bezpiecze\u0144stwo zdrowotne. Oksydacja jest procesem przy\u0142\u0105czania tlenu cz\u0105steczkowego do wolnego t\u0142uszczu lub kwasu t\u0142uszczowego. W pocz\u0105tkowym etapie powstaj\u0105 tzw. pierwotne produkty oksydacji (nadtlenki i wodoronadtlenki lipidowe) oraz KT o dienowych i trienowych uk\u0142adach sprz\u0119\u017conych wi\u0105za\u0144 podw\u00f3jnych. Nast\u0119pnie pierwotne produkty oksydacji ulegaj\u0105 szybkiemu rozpadowi z wytworzeniem wt\u00f3rnych produkt\u00f3w utlenienia (aldehydy, ketony, zwi\u0105zki karboksylowe, estry, alkohole).<\/p>\n<p>W sze\u015bciu wybranych preparatach do \u017cywienia wst\u0119pnego (0-6 m-cy) niemowl\u0105t oznaczano:<\/p>\n<ul>\n<li>poziom pierwotnych produkt\u00f3w oksydacji na podstawie liczby nadtlenkowej,<\/li>\n<li>zawarto\u015b\u0107 KT o dienowych i trienowych uk\u0142adach sprz\u0119\u017conych wi\u0105za\u0144 podw\u00f3jnych,<\/li>\n<li>poziom wt\u00f3rnych produkt\u00f3w oksydacji na podstawie zawarto\u015bci zwi\u0105zk\u00f3w reaguj\u0105cych z p-nitroanizydyn\u0105 i kwasem tiobarbiturowym (TBARS)<\/li>\n<\/ul>\n<p>Preparaty charakteryzowa\u0142y si\u0119 zr\u00f3\u017cnicowanym okresem przydatno\u015bci do spo\u017cycia. Ju\u017c w pocz\u0105tkowym etapie przechowywania (1 m-c) liczba nadtlenkowa osi\u0105gn\u0119\u0142a warto\u015b\u0107 w przedziale 30-65 mEq O<sub>2<\/sub>\/ kg t\u0142uszczu, co \u015bwiadczy o znacznym zaawansowaniu proces\u00f3w oksydacji (podczas produkcji olej\u00f3w oraz preparat\u00f3w) i kilkukrotnie przekracza dopuszczalne normy FAO\/WHO dla olej\u00f3w ro\u015blinnych.<\/p>\n<p>W badaniach wykazano, \u017ce liczba nadtlenkowa nie jest warto\u015bci\u0105 sta\u0142\u0105. Podczas 12 miesi\u0119cy przechowywania preparat\u00f3w obserwowano\u00a0 zar\u00f3wno spadek jak i wzrost jej warto\u015bci. R\u00f3\u017cnice w poziomie nadtlenk\u00f3w wynika\u0142y z odmiennych proporcji KT nasyconych, jedno- i wielonienasyconych, a tak\u017ce skuteczno\u015bci antyoksydant\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie witamin rozpuszczalnych w t\u0142uszczu) w badanych preparatach do \u017cywienia niemowl\u0105t<\/p>\n<p>Jako jedne z pierwszych wt\u00f3rnych produkt\u00f3w autooksydacji lipid\u00f3w powstaj\u0105 KT o dienowych i trienowych uk\u0142adach sprz\u0119\u017conych wi\u0105za\u0144 podw\u00f3jnych. Przyczyn\u0105 ich powstawania s\u0105 wysokie temperatury stosowane w procesach technologicznych (produkcja olej\u00f3w ro\u015blinnych i preparat\u00f3w) dlatego w trakcie przechowywania nie obserwowano zmian ich zawarto\u015bci.<\/p>\n<p>Spadek poziomu nadtlenk\u00f3w lipidowych w preparatach mlekozast\u0119pczych podczas\u00a0 przechowywania by\u0142 spowodowany wytwarzaniem znacznych ilo\u015bci wt\u00f3rnych produkt\u00f3w oksydacji. Potwierdzeniem tego jest wyra\u017any wzrost zawarto\u015bci zwi\u0105zk\u00f3w reaguj\u0105cych z p-anizydyn\u0105 (liczba anizydynowa) lub z kwasem tiobarbiturowym (TBARS) w pocz\u0105tkowych etapach przechowywania preparat\u00f3w. Wynikiem przekszta\u0142ce\u0144 wcze\u015bniej nagromadzonych nadtlenk\u00f3w i wodoronadtlenk\u00f3w by\u0142 wyra\u017any (w niekt\u00f3rych preparatach 8-20-krotny) wzrost liczby anizydynowej po 3 m-cach przechowywania. W trakcie dalszego przechowywania wykazano spadek liczby anizydynowej oraz wzrost zawarto\u015bci zwi\u0105zk\u00f3w reaguj\u0105cych z TBARS (\u015brednio o 55% po 12 m-cach przechowywania). Z powodu wysokiej reaktywno\u015bci wt\u00f3rne produkty oksydacji (aldehydy oraz ketony) mog\u0105 wchodzi\u0107 w reakcje z grupami funkcyjnymi bia\u0142ek (st\u0105d spadek liczby anizydynowej). Wp\u0142ywa to nie tylko na gorsz\u0105 rozpuszczalno\u015b\u0107 i jako\u015b\u0107 sensoryczn\u0105, ale tak\u017ce na zmniejszenie warto\u015bci od\u017cywczej preparat\u00f3w.<\/p>\n<p>W badanych preparatach mlekozast\u0119pczych, pochodz\u0105cych od r\u00f3\u017cnych producent\u00f3w, zastosowano r\u00f3\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142a t\u0142uszczu. Zgodnie z deklaracj\u0105 producent\u00f3w wszystkie preparaty zawiera\u0142y oleje ro\u015blinne. W niekt\u00f3rych, opr\u00f3cz olej\u00f3w ro\u015blinnych, obecny by\u0142 t\u0142uszcz z \u017c\u00f3\u0142tka jaja lub olej z ryb. Opr\u00f3cz witamin rozpuszczalnych w t\u0142uszczach poszczeg\u00f3lne preparaty zawiera\u0142y antyoksydanty, pochodz\u0105ce z \u017c\u00f3\u0142tka jaja lub t\u0142uszcz\u00f3w rybnych, co t\u0142umaczy zr\u00f3\u017cnicowanie ich stabilno\u015bci oksydacyjnej.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Produkty oksydacji lipid\u00f3w \u2013 zagro\u017cenia zdrowotne<\/strong><\/p>\n<p>Powstawanie pierwotnych i wt\u00f3rnych produkt\u00f3w oksydacji jest skutkiem braku odpowiedniej os\u0142ony antyoksydacyjnej frakcji lipidowej preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t. Jedna porcja badanych preparat\u00f3w (12 g proszku\/100 ml roztworu) zawiera\u0142a \u015brednio ok. 3,5 g t\u0142uszczu. Zawarto\u015b\u0107 nadtlenk\u00f3w w tej ilo\u015bci t\u0142uszczu nie jest wysoka (od 0,15 do 0,23 mEq O<sub>2<\/sub>), jednak dziecko karmione wy\u0142\u0105cznie preparatami nara\u017cone jest na ich d\u0142ugotrwa\u0142e szkodliwe dzia\u0142anie. Pierwotne produkty oksydacji lipid\u00f3w s\u0105 mniej szkodliwe ni\u017c wt\u00f3rne, poniewa\u017c neutralizowane s\u0105 w przewodzie pokarmowym przez mikroflor\u0119 jelitow\u0105. Niestety w przypadku ma\u0142ych dzieci, u kt\u00f3rych mikrobiom jelita nie jest w pe\u0142ni wykszta\u0142cony, nadtlenki stanowi\u0105 wi\u0119ksze zagro\u017cenie ni\u017c u doros\u0142ych. Zwi\u0119kszone obci\u0105\u017cenie organizmu niemowl\u0119cia produktami peroksydacji lipid\u00f3w prowadzi do biegunek oraz zaburze\u0144 homeostazy pro- i antyoksydacyjnej. Skutkuje to upo\u015bledzonym funkcjonowaniem w\u0105troby i nerek, inicjuje szereg schorze\u0144 degeneracyjnych.<\/p>\n<p>Opr\u00f3cz powy\u017cszych zagro\u017ce\u0144 szkodliwe dzia\u0142anie wykazuj\u0105 KT o dienowych i trienowych uk\u0142adach sprz\u0119\u017conych wi\u0105za\u0144 podw\u00f3jnych. W organizmie dziecka mog\u0105 ulega\u0107 przekszta\u0142ceniom do nietypowych, d\u0142ugo\u0142a\u0144cuchowych WNKT, kt\u00f3re po wbudowaniu w struktury b\u0142on kom\u00f3rkowych diametralnie zmieniaj\u0105 ich w\u0142a\u015bciwo\u015bci i funkcjonowanie. Stanowi to ewidentne zagro\u017cenie dla kszta\u0142tuj\u0105cego si\u0119 uk\u0142adu nerwowego dziecka oraz rozwoju siatk\u00f3wki oka.<\/p>\n<p>Liczne dane literaturowe dowodz\u0105, \u017ce niezale\u017cnie od WNKT utlenianiu ulegaj\u0105 obecne w\u00a0olejach ro\u015blinnych sterole. Oksysterole (utlenione sterole) hamuj\u0105 biosyntez\u0119 cholesterolu endogennego w organizmie dziecka, wp\u0142ywaj\u0105 niekorzystnie na funkcje i morfologi\u0119 b\u0142on kom\u00f3rkowych. Por\u00f3wnywalne zagro\u017cenie dla zdrowia stanowi\u0105 (powstaj\u0105ce z nadtlenk\u00f3w) wt\u00f3rne produkty oksydacji lipid\u00f3w (aldehydy, ketony, zwi\u0105zki karboksylowe, estry, alkohole). Zar\u00f3wno oksysterole jak te\u017c wt\u00f3rne produkty oksydacji (m.in. dialdehyd dimalonowy- MDA) charakteryzuj\u0105 si\u0119 dzia\u0142aniem cytotoksycznym, mutagennym i kancerogennym.<\/p>\n<p><strong>Iluzoryczne bezpiecze\u0144stwo zdrowotne preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t<\/strong><\/p>\n<p>Jako \u017cywno\u015b\u0107 specjalnego przeznaczenia preparaty do \u017cywienia niemowl\u0105t powinny charakteryzowa\u0107 si\u0119 mo\u017cliwie najwy\u017csz\u0105 stabilno\u015bci\u0105 oksydacyjn\u0105, kt\u00f3ra jest najwa\u017cniejszym parametrem ich bezpiecze\u0144stwa zdrowotnego. Niestety, w \u017cadnym z badanych preparat\u00f3w do \u017cywienia pocz\u0105tkowego niemowl\u0105t nie zastosowano skutecznej os\u0142ony antyoksydacyjnej. Skutkiem tego by\u0142o znaczne zaawansowanie proces\u00f3w oksydacji ju\u017c w pocz\u0105tkowym etapie przechowywania, o czym \u015bwiadczy warto\u015b\u0107 liczby nadtlenkowej (30-65 mEq O<sub>2<\/sub>\/ kg t\u0142uszczu), przekraczaj\u0105ca kilkukrotnie poziomy dopuszczalne dla t\u0142uszcz\u00f3w jadalnych Wed\u0142ug normy PN\u2010A\u201086908:2000 maksymalne dopuszczalne warto\u015bci liczby nadtlenkowej wynosz\u0105 odpowiednio: oliwa z oliwek extra virgin \u2013 20; oliwa z oliwek \u2013 15; smalec &#8211; 3 mEq O<sub>2<\/sub>\/kg t\u0142uszczu.<\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Zgodnie z prawem \u017cywno\u015bciowym, w ocenie bezpiecze\u0144stwa zdrowotnego preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t uwzgl\u0119dnia si\u0119 tylko jeden, w dodatku nietrwa\u0142y parametr, jakim jest liczba nadtlenkowa. Poziom nadtlenk\u00f3w jest warto\u015bci\u0105 zmienn\u0105 ze wzgl\u0119du na przemiany do wt\u00f3rnych produkt\u00f3w peroksydacji. Dlatego liczba nadtlenkowa nie mo\u017ce by\u0107 wiarygodnym wska\u017anikiem stopnia zaawansowania proces\u00f3w peroksydacji lipid\u00f3w. Tym bardziej, \u017ce cytotoksyczno\u015b\u0107 i genotoksyczno\u015b\u0107 wt\u00f3rnych produkt\u00f3w oksydacji lipid\u00f3w znana jest od dawna. Do oceny stabilno\u015bci oksydacyjnej lipid\u00f3w w mlekozast\u0119pczych preparatach do \u017cywienia niemowl\u0105t powinny by\u0107 stosowane inne, bardziej trwa\u0142e wska\u017aniki, np. poziom wt\u00f3rnych produkt\u00f3w peroksydacji lipid\u00f3w reaguj\u0105cych z TBARS. Tymczasem obowi\u0105zuj\u0105ce normy<strong> (<\/strong>PN-A-86908:2000 oraz PN-EN ISO 3960: 2012), dotycz\u0105ce olej\u00f3w stosowanych w produkcji preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t, nie definiuj\u0105 poziomu jakichkolwiek szkodliwych dla zdrowia wt\u00f3rnych produkt\u00f3w oksydacji lipid\u00f3w.<\/p>\n<p>Z powy\u017cszego wynika, \u017ce ocena bezpiecze\u0144stwa zdrowotnego preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t (podobnie jak ocena olej\u00f3w jadalnych), w oparciu o zmienny poziom nadtlenk\u00f3w, jest iluzoryczna. Mimo tak oczywistych zastrze\u017ce\u0144, producenci preparat\u00f3w, zapewniaj\u0105c a\u017c 2-letni okres ich przydatno\u015bci do spo\u017cycia, ca\u0142kowicie ignoruj\u0105 zagro\u017cenia wynikaj\u0105ce z obecno\u015bci oksysteroli i wt\u00f3rnych produkt\u00f3w oksydacji wielonienasyconych KT.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Konkluzje <\/strong><\/p>\n<p>W zwi\u0105zku z intensywnym rozwojem tkanek i narz\u0105d\u00f3w, karmienie ma\u0142ego dziecka wp\u0142ywa na trwa\u0142\u0105 modyfikacj\u0119 proces\u00f3w metabolicznych. Dlatego obecne w diecie najm\u0142odszych fosfolipidy, cholesterol, nienasycone kwasy t\u0142uszczowe n-3, nie tylko wspomagaj\u0105 rozw\u00f3j m\u00f3zgu, siatk\u00f3wki oka oraz potencja\u0142 intelektualny dziecka. Indukuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c czynniki enzymatyczne odpowiedzialne za bardziej efektywny metabolizm cholesterolu endogennego, co wp\u0142ywa korzystnie na gospodark\u0119 lipidow\u0105 w wieku doros\u0142ym. Podobnie sk\u0142adniki diety wp\u0142ywaj\u0105ce na popraw\u0119 integralno\u015bci bariery jelitowej (kr\u00f3tko- i \u015brednio\u0142a\u0144cuchowe nasycone KT, antyoksydanty rozpuszczalne w t\u0142uszczach, fosfolipidy, probiotyki) dzia\u0142aj\u0105 przeciwzapalnie i moduluj\u0105 rodzaj odpowiedzi immunologicznej. Tym samym zmniejszaj\u0105 alergenno\u015b\u0107 pokarm\u00f3w podawanych niemowl\u0119tom. Poprzez zaspokojenie wszystkich \u017cywieniowych potrzeb noworodka i ma\u0142ego dziecka programuje si\u0119 metabolizm doros\u0142ego cz\u0142owieka oraz jego podatno\u015b\u0107 na r\u00f3\u017cnorodne schorzenia.<\/p>\n<p>\u017bywienie niemowl\u0105t mlekozast\u0119pczymi preparatami umo\u017cliwia dostarczenie podstawowych sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych, ale pozbawia je biologicznie aktywnych substancji niezb\u0119dnych do prawid\u0142owego rozwoju m\u00f3zgu, siatk\u00f3wki oka, a tak\u017ce funkcjonowania uk\u0142adu immunologicznego.<\/p>\n<p>Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dost\u0119pnych w ofercie handlowej preparat\u00f3w w og\u00f3le nie zawiera cholesterolu i fosfolipid\u00f3w, nieliczne zawieraj\u0105 je w ilo\u015bciach \u015bladowych. D\u0142ugotrwa\u0142e\u00a0 niedobory cholesterolu i fosfolipid\u00f3w ograniczaj\u0105 proces formowania m\u00f3zgu i uk\u0142adu nerwowego, kt\u00f3ry zaczyna si\u0119 w \u017cyciu p\u0142odowym i trwa do 18 miesi\u0105ca \u017cycia dziecka. Jako niezb\u0119dny do budowy i funkcjonowania, cholesterol obecny jest w ka\u017cdej kom\u00f3rce, a najwi\u0119ksz\u0105 jego ilo\u015b\u0107 zawiera m\u00f3zg. Dlatego rozw\u00f3j m\u00f3zgu i siatk\u00f3wki oka u p\u0142odu oraz noworodka wymaga du\u017cych ilo\u015bci cholesterolu. Jego niedobory hamuj\u0105 formowanie si\u0119 synaps w neuronach, co ogranicza zdolno\u015b\u0107 do nauki i zapami\u0119tywania. Dzieci pozbawione we wczesnym dzieci\u0144stwie wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci cholesterolu maj\u0105 upo\u015bledzone funkcjonowanie m\u00f3zgu, s\u0142aby wzrok a nawet sk\u0142onno\u015b\u0107 do agresji. W przewodzeniu impuls\u00f3w nerwowych, syntezie neurotransmiter\u00f3w i zapobieganiu degradacji dendryt\u00f3w kluczow\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 fosfolipidy. Niedobory cholesterolu i fosfolipid\u00f3w zak\u0142\u00f3caj\u0105 powstawanie otoczki mielinowej. Stanowi to ewidentne zagro\u017cenie dla funkcjonowania m\u00f3zgu, zwi\u0119kszaj\u0105ce ryzyko autyzmu i stwardnienia rozsianego.<\/p>\n<p>Cholesterol i fosfolipidy s\u0105 niezb\u0119dne do prawid\u0142owego funkcjonowania uk\u0142adu immunologicznego. Z cholesterolu wytwarzane s\u0105 hormony, odpowiedzialne za regulacj\u0119 metabolizmu, wytwarzanie energii, przyswajanie minera\u0142\u00f3w, budow\u0119 ko\u015bci i mi\u0119\u015bni, a tak\u017ce podatno\u015b\u0107 na stresy. Fosfolipidy (aktywne w transporcie molekularnym) wp\u0142ywaj\u0105 na wzrost i rozw\u00f3j kom\u00f3rek, przyspieszaj\u0105 regeneracj\u0119 organizmu, s\u0105 inhibitorami czynnik\u00f3w prozapalnych, patogen\u00f3w przewodu pokarmowego oraz nowotwor\u00f3w. Nie bez powodu mleko kobiece zawiera znaczne ilo\u015bci cholesterolu, fosfolipid\u00f3w, wielonienasyconych KT.<\/p>\n<p>Twierdzenie, \u017ce pod wzgl\u0119dem sk\u0142adu chemicznego, preparaty do \u017cywienia niemowl\u0105t s\u0105 upodobnione do mleka kobiecego jest klasycznym nadu\u017cyciem. Produkowane z zastosowaniem olej\u00f3w ro\u015blinnych preparaty nie pokrywaj\u0105 zapotrzebowania na niezb\u0119dne w procesie neurogenezy: cholesterol, fosfolipidy, wielonienasycone KT n-3. Ponadto, s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em wielu wt\u00f3rnych produkt\u00f3w oksydacji lipid\u00f3w o dzia\u0142aniu mutagennym (aldehydy, ketony, zwi\u0105zki karboksylowe, estry, oksysterole) oraz neurotoksycznym (KT o dienowych i trienowych uk\u0142adach sprz\u0119\u017conych wi\u0105za\u0144 podw\u00f3jnych).<\/p>\n<p>Alternatyw\u0105 dla preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t mog\u0142oby by\u0107 humanizowane mleko krowie, kt\u00f3re pod wieloma wzgl\u0119dami jest podobne do mleka kobiecego.\u00a0 Jednak\u017ce prozdrowotne w\u0142a\u015bciwo\u015bci wykazuje wy\u0142\u0105cznie mleko o najwy\u017cszych standardach jako\u015bci cytologicznej i mikrobiologicznej, nie zawieraj\u0105ce jakichkolwiek pozosta\u0142o\u015bci substancji hamuj\u0105cych, pochodz\u0105ce od zdrowych kr\u00f3w \u017cywionych zielonk\u0105 pastwiskow\u0105.<\/p>\n<p>Warto by\u0107 \u015bwiadomym faktu, \u017ce prawid\u0142owe \u017cywienie noworodk\u00f3w i ma\u0142ych dzieci programuje metabolizm cz\u0142owieka na ca\u0142e \u017cycie. Wp\u0142ywa na mniejsz\u0105 podatno\u015b\u0107 na r\u00f3\u017cne schorzenia metaboliczne, jest inwestycj\u0105 w zdrowie kolejnych pokole\u0144. Reklamowanych, rzekomo prozdrowotnych, w\u0142a\u015bciwo\u015bci preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t nie potwierdzaj\u0105 ani wyniki bada\u0144 dotycz\u0105cych ich stabilno\u015bci antyoksydacyjnej, ani wysoka i stale rosn\u0105ca w\u015br\u00f3d dzieci i m\u0142odzie\u017cy zachorowalno\u015b\u0107 na dietozale\u017cne schorzenia metaboliczne.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Pi\u015bmiennictwo<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li>Ambroziak A., Cichosz G.: \u201eFosfolipidy mleka jako nutraceutyk\u201d Polski Merkuriusz Lekarski, 2013, XXXIV (199): 62-66<\/li>\n<li>Cichosz G., Czeczot H.: \u201eT\u0142uszcz mlekowy &#8211; unikalny pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem\u201d Polski Merkuriusz Lekarski, 2015, XXXVIII (225): 174-179<\/li>\n<li>Cichosz , Czeczot H., Ambroziak A., Treszczy\u0144ska B.: \u201eAssessment of oxidative stability of lipids in infant formulae preparations\u201d Int. Rev. Allergology &amp; Clinical Immunology, 2015, XXI (1): 32-37<\/li>\n<li>Cichosz G., Czeczot H., Ambroziak A., Bielecka M.: \u201eWp\u0142yw przechowywania na profil kwas\u00f3w t\u0142uszczowych w mleko zast\u0119pczych preparatach do \u017cywienia niemowl\u0105t\u201d Bromatologia i Chemia Toksykologiczna XLVIII, 2015, 4: 605 \u2013 614<\/li>\n<li>Czeczot H., Cichosz G., Ambroziak A.: \u201ePoziom peroksydacji lipid\u00f3w w mleko zast\u0119pczych preparatach do \u017cywienia niemowl\u0105t\u201d Polski Merkuriusz Lekarski, 2015, XXXVIII (224): 93-99<\/li>\n<li>Esterbauer H., Cytotoxicity and genotoxicity of lipids \u2013 oxidation products. Am. J. Clin.Nutr., 1993, 57\/suppl.: 779-786.<\/li>\n<li>Halliwell B., Chirico S., Lipid peroxidation: its mechanism, measurement and significance, Am. J. Clin. Nutr.,1993; 57\/suppl: 715-725.<\/li>\n<li>H\u0119\u015b M., Korczak J., Wp\u0142yw produkt\u00f3w utleniania lipid\u00f3w na warto\u015b\u0107 od\u017cywcz\u0105 bia\u0142ka, Nauka Przyroda Technologie, 2007, 1(1):1-15.<\/li>\n<li>Martysiak-\u017burowska D., Sto\u0142yhwo A., Szkodliwe dla zdrowia izomery trienowych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych w mleku pocz\u0105tkowym i nast\u0119pnym do \u017cywienia niemowl\u0105t. ZNTJ, 2005, 2(43):108-117.<\/li>\n<li>Norma PN-EN ISO 3960: 2012 Oleje i t\u0142uszcze ro\u015blinne oraz zwierz\u0119ce.<\/li>\n<li>Norma PN-A-86908: 2000 Oleje i t\u0142uszcze ro\u015blinne oraz zwierz\u0119ce &#8211; Rafinowane oleje ro\u015blinne.<\/li>\n<li>Rodr\u00edguez-Alcal\u00e1 L.M., Garc\u00eda-Mart\u00ednez M.C., Cach\u00f3n F., Marmesat S, Alonso L, Marquez-Ruiz G et al., Changes in the lipid composition of powered infant formulas during long-term storage. Agric. Food Chem., 2007, 55:6533-6538.<\/li>\n<li>Rufian-Henares J. A., Guerra-Hernandez E., Garcia-Villanova B., 2005, Evolution of fatty acid profile and lipid oxidation during enteral formula storage, J. Parenteral and Enteral Nutrition 29(3):204-211.<\/li>\n<li>Semeniuc C., Gus C., Rotar A.M., Sociaci S., Suharoschi R., Laslo C., Effect of Storage Time on the Oxidative Status of Infant Formula, Bull. UASVM Agriculture, 2009, 66(2):448- 452.<\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gra\u017cyna Cichosz, Uniwersytet Warmi\u0144sko-Mazurski w Olsztynie \u00a0 Przyczyn\u0105 rezygnacji z karmienia piersi\u0105, na rzecz karmienia sztucznego, jest najcz\u0119\u015bciej aktywno\u015b\u0107 zawodowa kobiet, ale tak\u017ce \u201eagresywne\u201d kampanie reklamowe. Rodzice s\u0105 informowani o szczeg\u00f3lnych prozdrowotnych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t, kt\u00f3re rzekomo zmniejszaj\u0105 ryzyko nietolerancji i alergii pokarmowych. Skutkuje to wzrostem zapotrzebowania i rosn\u0105c\u0105 z roku na rok [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":3131,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,48],"tags":[304,204],"class_list":["post-3130","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mleczarstwo","category-polecamy","tag-grazyna-cichosz","tag-uniwersytet-warminsko-mazurski-w-olsztynie"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v20.2.1 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>(NIE) bezpiecze\u0144stwo zdrowotne mlekozast\u0119pczych preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t | bikotech.pl<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/2017\/11\/06\/nie-bezpieczenstwo-zdrowotne-mlekozastepczych-preparatow-do-zywienia-niemowlat\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"(NIE) bezpiecze\u0144stwo zdrowotne mlekozast\u0119pczych preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t | bikotech.pl\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Gra\u017cyna Cichosz, Uniwersytet Warmi\u0144sko-Mazurski w Olsztynie \u00a0 Przyczyn\u0105 rezygnacji z karmienia piersi\u0105, na rzecz karmienia sztucznego, jest najcz\u0119\u015bciej aktywno\u015b\u0107 zawodowa kobiet, ale tak\u017ce \u201eagresywne\u201d kampanie reklamowe. Rodzice s\u0105 informowani o szczeg\u00f3lnych prozdrowotnych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t, kt\u00f3re rzekomo zmniejszaj\u0105 ryzyko nietolerancji i alergii pokarmowych. Skutkuje to wzrostem zapotrzebowania i rosn\u0105c\u0105 z roku na rok [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/2017\/11\/06\/nie-bezpieczenstwo-zdrowotne-mlekozastepczych-preparatow-do-zywienia-niemowlat\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"bikotech.pl\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2017-11-06T13:23:36+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.bikotech.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/a-child-1431845.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1600\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"natalia\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"natalia\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"15 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/2017\/11\/06\/nie-bezpieczenstwo-zdrowotne-mlekozastepczych-preparatow-do-zywienia-niemowlat\/\",\"url\":\"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/2017\/11\/06\/nie-bezpieczenstwo-zdrowotne-mlekozastepczych-preparatow-do-zywienia-niemowlat\/\",\"name\":\"(NIE) bezpiecze\u0144stwo zdrowotne mlekozast\u0119pczych preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t | bikotech.pl\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.bikotech.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2017-11-06T13:23:36+00:00\",\"dateModified\":\"2017-11-06T13:23:36+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/www.bikotech.pl\/#\/schema\/person\/124b5638088dc1c6cea6a124c315652f\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/2017\/11\/06\/nie-bezpieczenstwo-zdrowotne-mlekozastepczych-preparatow-do-zywienia-niemowlat\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/2017\/11\/06\/nie-bezpieczenstwo-zdrowotne-mlekozastepczych-preparatow-do-zywienia-niemowlat\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/2017\/11\/06\/nie-bezpieczenstwo-zdrowotne-mlekozastepczych-preparatow-do-zywienia-niemowlat\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/www.bikotech.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"(NIE) bezpiecze\u0144stwo zdrowotne mlekozast\u0119pczych preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.bikotech.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.bikotech.pl\/\",\"name\":\"bikotech.pl\",\"description\":\"Innowacje, \u015brodowisko, technologie  - prosto i z sensem o przemy\u015ble spo\u017cywczym\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.bikotech.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.bikotech.pl\/#\/schema\/person\/124b5638088dc1c6cea6a124c315652f\",\"name\":\"natalia\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/www.bikotech.pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/3bcf5457ae7578bc3030504001458ed6f84a959faa4b8579d74aa81e4fc16a71?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/3bcf5457ae7578bc3030504001458ed6f84a959faa4b8579d74aa81e4fc16a71?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"natalia\"},\"url\":\"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/author\/natalia\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"(NIE) bezpiecze\u0144stwo zdrowotne mlekozast\u0119pczych preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t | bikotech.pl","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/2017\/11\/06\/nie-bezpieczenstwo-zdrowotne-mlekozastepczych-preparatow-do-zywienia-niemowlat\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"(NIE) bezpiecze\u0144stwo zdrowotne mlekozast\u0119pczych preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t | bikotech.pl","og_description":"Gra\u017cyna Cichosz, Uniwersytet Warmi\u0144sko-Mazurski w Olsztynie \u00a0 Przyczyn\u0105 rezygnacji z karmienia piersi\u0105, na rzecz karmienia sztucznego, jest najcz\u0119\u015bciej aktywno\u015b\u0107 zawodowa kobiet, ale tak\u017ce \u201eagresywne\u201d kampanie reklamowe. Rodzice s\u0105 informowani o szczeg\u00f3lnych prozdrowotnych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t, kt\u00f3re rzekomo zmniejszaj\u0105 ryzyko nietolerancji i alergii pokarmowych. Skutkuje to wzrostem zapotrzebowania i rosn\u0105c\u0105 z roku na rok [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/2017\/11\/06\/nie-bezpieczenstwo-zdrowotne-mlekozastepczych-preparatow-do-zywienia-niemowlat\/","og_site_name":"bikotech.pl","article_published_time":"2017-11-06T13:23:36+00:00","og_image":[{"width":1600,"height":1200,"url":"https:\/\/www.bikotech.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/a-child-1431845.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"natalia","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"natalia","Szacowany czas czytania":"15 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/2017\/11\/06\/nie-bezpieczenstwo-zdrowotne-mlekozastepczych-preparatow-do-zywienia-niemowlat\/","url":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/2017\/11\/06\/nie-bezpieczenstwo-zdrowotne-mlekozastepczych-preparatow-do-zywienia-niemowlat\/","name":"(NIE) bezpiecze\u0144stwo zdrowotne mlekozast\u0119pczych preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t | bikotech.pl","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.bikotech.pl\/#website"},"datePublished":"2017-11-06T13:23:36+00:00","dateModified":"2017-11-06T13:23:36+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.bikotech.pl\/#\/schema\/person\/124b5638088dc1c6cea6a124c315652f"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/2017\/11\/06\/nie-bezpieczenstwo-zdrowotne-mlekozastepczych-preparatow-do-zywienia-niemowlat\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/2017\/11\/06\/nie-bezpieczenstwo-zdrowotne-mlekozastepczych-preparatow-do-zywienia-niemowlat\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/2017\/11\/06\/nie-bezpieczenstwo-zdrowotne-mlekozastepczych-preparatow-do-zywienia-niemowlat\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.bikotech.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"(NIE) bezpiecze\u0144stwo zdrowotne mlekozast\u0119pczych preparat\u00f3w do \u017cywienia niemowl\u0105t"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.bikotech.pl\/#website","url":"https:\/\/www.bikotech.pl\/","name":"bikotech.pl","description":"Innowacje, \u015brodowisko, technologie  - prosto i z sensem o przemy\u015ble spo\u017cywczym","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.bikotech.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.bikotech.pl\/#\/schema\/person\/124b5638088dc1c6cea6a124c315652f","name":"natalia","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.bikotech.pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/3bcf5457ae7578bc3030504001458ed6f84a959faa4b8579d74aa81e4fc16a71?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/3bcf5457ae7578bc3030504001458ed6f84a959faa4b8579d74aa81e4fc16a71?s=96&d=mm&r=g","caption":"natalia"},"url":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/author\/natalia\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3130","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3130"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3130\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3132,"href":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3130\/revisions\/3132"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3131"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3130"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3130"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bikotech.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3130"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}