Od ponad po\u0142owy tysi\u0105clecia podbija kolejne kraje. Gromadzi rzesze zwolennik\u00f3w, ale i przeciwnik\u00f3w. Uwiedzeni nie wyobra\u017caj\u0105 sobie bez niej dnia. 29 wrze\u015bnia obchodzi swoje \u015bwi\u0119to \u2013 poznajmy kaw\u0119 od ziarenka do fili\u017canki!<\/p>\n
W swym blisko tysi\u0105cstronicowym dziele, wydanym po raz pierwszy na pocz\u0105tku XX w. i szybko okrzykni\u0119tym \u201ebibli\u0105 kawy\u201d, William Ukers napisa\u0142: Kawa jest najbardziej radykalna ze wszystkich napoj\u00f3w, poniewa\u017c zawsze za jej przyczyn\u0105 ludzie zaczynaj\u0105 my\u015ble\u0107. A kiedy ludzie zaczynaj\u0105 my\u015ble\u0107, staj\u0105 si\u0119 niebezpieczni dla tyran\u00f3w i dla przeciwnik\u00f3w wolno\u015bci my\u015blenia i dzia\u0142ania.<\/em>[1] Dzi\u015b ju\u017c nie przypiszemy kawie powsta\u0144 przeciwko w\u0142adzy, ale pobudzanie do my\u015blenia na pewno. Wsp\u00f3\u0142czesna nauka wyja\u015bnia to dzia\u0142aniem kofeiny, alkaloidu znajduj\u0105cego si\u0119 w ziarnach kawy, b\u0119d\u0105cego \u0142agodnym stymulatorem o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego, zwi\u0105zanym ze wzrostem uwagi i czujno\u015bci[2], [3]. To oczywi\u015bcie niejedyny walor tego czarnego napoju, kt\u00f3ry przez wieki da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 ze wzgl\u0119du na swe funkcje sensoryczne, zdrowotne oraz spo\u0142eczne.<\/p>\n Ju\u017c samo pochodzenie nazwy kawa mo\u017ce zach\u0119ci\u0107 do interesuj\u0105cych docieka\u0144. Wyja\u015bnie\u0144 jest kilka. Jedno z nich zwi\u0105zane jest z arabskim s\u0142owem kahwa i nieco p\u00f3\u017aniejszym tureckim kahve oznaczaj\u0105cymi nap\u00f3j, kt\u00f3ry \u201eoddala sen\u201d[4]. W tym brzmieniu s\u0142owo to przesz\u0142o do j\u0119zyk\u00f3w europejskich, by zosta\u0107 caf\u00e9 we francuskim, caff\u00e9 we w\u0142oskim, Kaffee w niemieckim, coffee w angielskim czy k\u00e1va w czeskim. W XVII wieku zacz\u0119to oddziela\u0107 znaczenie kawa od nazwy ziaren, przypisuj\u0105c je do napoju, z kt\u00f3rych by\u0142 sporz\u0105dzany[5]. Druga etymologia wi\u0105\u017ce nazw\u0119 kawa z etiopsk\u0105 prowincj\u0105 Kaffa (dzi\u015b Kefa), ojczyzn\u0105 wiecznie zielonych krzew\u00f3w kawowca. Trzeci trop prowadzi do r\u00f3wnie\u017c arabskiego zwrotu quwwa oznaczaj\u0105cego si\u0142\u0119, moc[6], [7].<\/p>\n Mimo \u017ce etymologom to trzecie wyt\u0142umaczenie wydaje si\u0119 najmniej wiarygodne, to dzi\u015b najbli\u017cej nam do tego, by ceni\u0107 kaw\u0119 w\u0142a\u015bnie za pobudzaj\u0105ce w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Nie dziwi wi\u0119c, \u017ce pijemy j\u0105 g\u0142\u00f3wnie w godzinach przedpo\u0142udniowych \u2013 w badaniu zrealizowanym przez program edukacyjny \u201eKawa i zdrowie\u201d a\u017c 84,4 proc. kawoszy zadeklarowa\u0142o, \u017ce po fili\u017cank\u0119 kawy si\u0119ga w porze przed obiadem[8]. Mo\u017ce to by\u0107 jednak nasza narodowa charakterystyka, bo Skandynawowie, kt\u00f3rzy w piciu kawy bij\u0105 pozosta\u0142ych Europejczyk\u00f3w na g\u0142ow\u0119[9], si\u0119gaj\u0105 po ni\u0105 r\u00f3wnie\u017c przed p\u00f3j\u015bciem do \u0142\u00f3\u017cka \u2013 by lepiej spa\u0107[10].<\/p>\n Dzi\u015b kawa jest napojem powszednim i \u0142atwo dost\u0119pnym na tyle, \u017ce cz\u0119sto nie zastanawiamy si\u0119 nad jej pochodzeniem czy tajnikami produkcji. Tymczasem \u015bwiat kawy pozostaje z\u0142o\u017cony i r\u00f3\u017cnorodny[11]. Znanych jest ponad 500 odmian krzew\u00f3w kawowca, w tym 60 gatunk\u00f3w hodowlanych, kt\u00f3re rosn\u0105 w r\u00f3\u017cnych warunkach klimatycznych i glebowych na terenach usytuowanych mi\u0119dzy zwrotnikami Raka oraz Kozioro\u017cca[12]. Wp\u0142ywa to na bukiet smakowy charakterystyczny dla danych ziaren. Znaczenie odgrywaj\u0105 te\u017c spos\u00f3b zbierania dojrza\u0142ych owoc\u00f3w, ich obr\u00f3bki, magazynowana i transportu. Suma tych czynnik\u00f3w sprawia, \u017ce smakiem mog\u0105 r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 plony nawet jednego gatunku pochodz\u0105cego z tej samej plantacji[13]. Znawcy m\u00f3wi\u0105, \u017ce \u201enawet dwa ziarna nie s\u0105 jednakowe, cho\u0107by je zebrano z tej samej ga\u0142\u0119zi\u201d. Zebrane ziarna trafiaj\u0105 do sprzeda\u017cy z og\u00f3ln\u0105 charakterystyk\u0105 produktu \u2013 np. \u201especjalna mieszanka\u201d czy \u201e\u0142agodny smak\u201d. Do najbardziej poszukiwanych profili smakowych nale\u017c\u0105 m.in., \u201es\u0142odki\u201d, \u201ekwa\u015bny\u201d, \u201emi\u0119kki\u201d, \u201eaksamitny\u201d czy \u201edziki\u201d[14].<\/p>\n W strefie mi\u0119dzyzwrotnikowej ro\u015bnie Coffea arabica, jeden z dw\u00f3ch najbardziej znanych gatunk\u00f3w, odpowiadaj\u0105cy za blisko 2\/3 \u015bwiatowych zbior\u00f3w[15]. To typowo g\u00f3rska ro\u015blina, kt\u00f3ra lubi ciep\u0142o \u2013 w czasie d\u017cd\u017cu obsypuj\u0105c ga\u0142\u0119zie bia\u0142ymi kwiatkami, a podczas suchej pory rodz\u0105c owoce. Pochodz\u0105ca z Konga Caffea robusta, to bardziej odporna i mniej wymagaj\u0105ca \u201esiostra\u201d arabiki \u2013 niestraszne jej wahania pogody i choroby, rzadziej wymaga zabieg\u00f3w pielenia i przycinania. Stanowi oko\u0142o 35-40 proc. \u015bwiatowej produkcji i cz\u0119\u015bciej wchodzi w sk\u0142ad kawowych mieszkanek, kt\u00f3re \u0142agodz\u0105 jej smak okre\u015blany jako \u201eostry\u201d lub \u201espalony\u201d[16]. Do powszechnie uprawianych kaw nale\u017cy jeszcze Coffea liberica \u2013 podobna do arabiki, lecz mniej aromatyczna, za to bardziej odporna na niekorzystne warunki[17].<\/p>\n Oko\u0142o 5-10 proc. uprawianych gatunk\u00f3w to kawy specialty, o najwy\u017cszej jako\u015bci, pochodz\u0105ce z unikatowego mikro\u015brodowiska, przez co cechuj\u0105ce si\u0119 indywidualnym profilem smakowym[18]. W tej kategorii zas\u0142yn\u0119\u0142y odmiany: gesha, pochodz\u0105ca z Kenii kawa o kwiatowym aromacie, bourbon uprawiana w Ameryce \u015arodkowej na plantacjach za\u0142o\u017conych przez Francuz\u00f3w, pacamara, caturra i typica[19], [20].<\/p>\n Nast\u0119pstwem ekspansji kawy z P\u00f3\u0142wyspu Arabskiego do Europy w XVII wieku i rosn\u0105cej popularno\u015bci tego napoju w\u015br\u00f3d przedstawicieli r\u00f3\u017cnych warstw spo\u0142ecznych by\u0142o powstanie nowej mody \u2013 picia kawy poza domem. Tak narodzi\u0142y si\u0119 kawiarnie. W pe\u0142ni odpowiada\u0142y one twierdzeniu, kt\u00f3re sformu\u0142owa\u0142 Ralph Hattox, autor ksi\u0105\u017cki o spo\u0142ecznych funkcjach kawy w epoce \u015bredniowiecza: \u201eKawa wymaga, by\u015b znalaz\u0142 dla niej czas\u201d[21], [22]. I rzeczywi\u015bcie, do kawiarni przybywali przedstawiciele ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa, by toczy\u0107 dyskusje lub po prostu sp\u0119dzi\u0107 czas w towarzystwie, cz\u0119sto d\u0142ugie godziny[23].<\/p>\n W XVIII wieku zacz\u0119to traktowa\u0107 kaw\u0119 jak intelektualn\u0105 u\u017cywk\u0119 dla najbogatszych, kt\u00f3rzy mogli pozwoli\u0107 sobie na zakup tego importowanego dobra. We Francji s\u0142owa \u201ekawa\u201d i \u201eo\u015bwiecenie\u201d sta\u0142y si\u0119 synonimami. W kolejnym stuleciu, wraz z nadej\u015bciem rewolucji przemys\u0142owej, na kawie spocz\u0105\u0142 postulat dodawania energii ci\u0119\u017cko pracuj\u0105cym robotnikom fabryk. To dzi\u0119ki kawie mogli si\u0119 skupi\u0107, obs\u0142uguj\u0105c nigdy nie zatrzymuj\u0105ce si\u0119 maszyny[24].<\/p>\n W obecnych czasach rosn\u0105cej \u015bwiadomo\u015bci konsument\u00f3w na temat zdrowego od\u017cywiania, wi\u0119ksze znaczenie przypisuje si\u0119 w\u0142a\u015bciwo\u015bciom prozdrowotnym, jakie mo\u017ce przynie\u015b\u0107 jedzenie. A tych kawie nie brakuje, na co istniej\u0105 liczne dowody naukowe i co pozwala umie\u015bci\u0107 j\u0105 w nowej roli \u2013 superfood, czy \u017cywno\u015bci funkcjonalnej[25]. Jej dobroczynny wp\u0142yw na organizm jest w\u0142a\u015bciwie totalny, wymieniaj\u0105c cho\u0107by \u2013 popraw\u0119 funkcji poznawczych i sprawno\u015bci fizycznej[26], [27], ograniczanie ryzyka chor\u00f3b neurodegeneracyjnych[28] i uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia[29], zmniejszanie prawdopodobie\u0144stwa zachorowania na niekt\u00f3re nowotwory[30] czy og\u00f3lne wyd\u0142u\u017canie \u017cycia[31]. Pami\u0119ta\u0107 nale\u017cy o zalecanej dziennej porcji, kt\u00f3r\u0105 Europejski Urz\u0105d ds. Bezpiecze\u0144stwa \u017bywno\u015bci (EFSA) prawie dekad\u0119 temu okre\u015bli\u0142 na 400 mg kofeiny dziennie, a wi\u0119c oko\u0142o 3 do 5 fili\u017canek kawy[32]. Jest to ilo\u015b\u0107 nie tylko bezpieczna dla doros\u0142ego cz\u0142owieka, ale te\u017c korzystna dla zdrowia.<\/p>\n ***<\/p>\n [1: Ukers, William H. (William Harrison), 1873-1945, \u201cAll About Coffee\u201d, https:\/\/www.gutenberg.org\/ebooks\/28500]<\/p>\n [2: Nehlig A. (2016) Effects of coffee\/caffeine on brain health and disease: What should I tell my patients? Pract Neurol, 16(2):89-95]<\/p>\n [3: Fredholm B.B. et al. (1999) Actions of caffeine in the brain with special reference to factors that contribute to its widespread use. Pharmacol Rev, 51:83-133.]<\/p>\n [4: Bo\u017eidar Jezernik, Kawa, Wo\u0142owiec 2021<\/p>\n [5: Tam\u017ce.]<\/p>\n [6: Tam\u017ce.]<\/p>\n [7: https:\/\/kellerancoffee.pl\/historia-kawy-10-09-2021]<\/p>\n [8: Biostat, Badanie na temat konsumpcji kawy w Polsce, badanie obj\u0119\u0142o 385 respondent\u00f3w, kt\u00f3rzy pij\u0105 kaw\u0119, maj 2021. Badanie zrealizowano na zlecenie Fundacji \u201e\u017bywno\u015b\u0107, Aktywno\u015b\u0107 Fizyczna i Zdrowie\u201d, organizatora programu \u201eKawa i zdrowie\u201d.]<\/p>\n [9: W krajach skandynawskich spo\u017cycie na g\u0142ow\u0119 jest \u015brednio 2-4 razy wi\u0119ksze ni\u017c w pozosta\u0142ych krajach europejskich: https:\/\/n26.com\/en-eu\/blog\/countries-that-drink-the-most-coffee]<\/p>\n [10: Bo\u017eidar Jezernik, Kawa, Wo\u0142owiec 2021]<\/p>\n [11: Jonathan Morris, \u201eKawa. Historia napoju, kt\u00f3\u00aey zdoby\u0142 \u015bwiat\u201d, wyd. Animi, Bielsko-bia\u0142a 2020]<\/p>\n [12: https:\/\/blog.sklepkawa.pl\/pas-kawowy\/]<\/p>\n [13: Jonathan Morris\u2026]<\/p>\n [14: Tam\u017ce.]<\/p>\n [15: Jonathan Morris\u2026]<\/p>\n [16: Tam\u017ce.]<\/p>\n [17: https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Kawa_liberyjska]<\/p>\n [18: https:\/\/kawowy.guru\/kawa-specialty-co-to-jest\/]<\/p>\n [19: https:\/\/guentercoffee.com\/en\/blogs\/coffee-knowledge\/coffea-arabica-varieties-lexicon?srsltid=AfmBOoq0sri0qpFb1jq61gcCSp-Cp0C_WJRbZjcBIyxNfBHEEiA0H9HX]<\/p>\n [20: Joanthan Morris\u2026]<\/p>\n [21: https:\/\/www.jstor.org\/stable\/j.ctvcwnpgg ]<\/p>\n [22: Bo\u017eidar Jezernik\u2026]<\/p>\n [23: Tam\u017ce.]<\/p>\n [24: Bo\u017eidar Jezernik\u2026]<\/p>\n [25: Is coffee a functional food?: https:\/\/www.cambridge.org\/core\/services\/aop-cambridge-]<\/p>\n [26: Nehlig A. (2016) Effects of coffee\/caffeine on brain health and disease: What should I tell my patients? Pract Neurol, 16(2): 89-95. ]<\/p>\n [27: Burke L.M. (2008) Caffeine and sports performance. Appl Physiol Nutr Metab. 33(6): 1319-34. doi: 10.1139\/H08-130.]<\/p>\n [28: Eskelinen M.H. et al. (2009) Midlife coffee and tea drinking and the risk of late-life dementia: a population- based CAIDE study. J Alzheimers Dis, 16: 85-91.]<\/p>\n [29: Ding M. et al (2014) Long-term coffee consumption and risk of cardiovascular disease: a systematic review and a dose-response meta-analysis of prospective cohort studies. Circ, 129(6): 643-59.]<\/p>\n [30: Sado J. et al. (2017): Association between coffee consumption and all-sites cancer incidence and mortality. Cancer Sci, 108(10):2079-2087.]<\/p>\n [31: Gunter M.J. et al. (2017): Coffee Drinking and Mortality in 10 European Countries, Ann Int Med, 167(4):236-247.]<\/p>\n [32: EFSA (2015) Scientific Opinion on the Safety of Caffeine, EFSA Journal, 13(5):4102]<\/p>\n shutterstock_1498627679.jpg Informacja prasowa_Kawa i zdrowie_Dzie\u0144 Kawy_.docx <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Od ponad po\u0142owy tysi\u0105clecia podbija kolejne kraje. Gromadzi rzesze zwolennik\u00f3w, ale i przeciwnik\u00f3w. Uwiedzeni nie wyobra\u017caj\u0105 sobie bez niej dnia. 29 wrze\u015bnia obchodzi swoje \u015bwi\u0119to \u2013 poznajmy kaw\u0119 od ziarenka do fili\u017canki! W swym blisko tysi\u0105cstronicowym dziele, wydanym po raz pierwszy na pocz\u0105tku XX w. i szybko okrzykni\u0119tym \u201ebibli\u0105 kawy\u201d, William Ukers napisa\u0142: Kawa jest […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[48,992],"tags":[],"class_list":["post-23952","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-polecamy","category-zdrowie"],"yoast_head":"\nKawa znaczy moc<\/h5>\n
Co ziarno, to inny smak<\/h5>\n
Szacuje si\u0119, \u017ce kawa zawiera ponad tysi\u0105c zwi\u0105zk\u00f3w chemicznych, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na jej smak, podczas gdy wino ma ich oko\u0142o trzystu.<\/h4>\n
Zwyczaj picia kawy przerodzi\u0142 si\u0119 w kawiarnie<\/h5>\n
Od intelektualnej u\u017cywki do prozdrowotnego naparu<\/h5>\n
\nDownload<\/p>\n
\nDownload<\/p>\n