UOKiK zbada\u0142 charakterystyk\u0119, relacje i poziom konkurencji w polskiej bran\u017cy piwnej i chmielarskiej. Jej najwi\u0119kszymi problemami s\u0105 rozdrobnienie plantator\u00f3w i s\u0142abo rozwini\u0119te przetw\u00f3rstwo chmielu.<\/p>\n
Wed\u0142ug ostatnich danych Eurostatu w naszym kraju powstaje wi\u0119cej ni\u017c co dziesi\u0105ta p\u00f3\u0142litrowa butelka czy puszka unijnego piwa (ok. 3,7 mld litr\u00f3w). Polska zajmuje pod tym wzgl\u0119dem trzecie miejsce w Unii Europejskiej \u2013 za Niemcami (7,6 mld litr\u00f3w) i Hiszpani\u0105 (3,9 mld litr\u00f3w). Bran\u017ca przechodzi w ostatnich latach wyra\u017ane zmiany. Zmienia si\u0119 wysoko\u015b\u0107 konsumpcji \u2013 ta maleje od pi\u0119ciu lat (w 2023 r. by\u0142a ni\u017csza o 200 mln litr\u00f3w w stosunku do 2022 r.). Zmieniaj\u0105 si\u0119 wybory konsument\u00f3w \u2013 Polacy kupuj\u0105 mniej piw mocnych i tych z najwy\u017cszej p\u00f3\u0142ki cenowej. Pojawi\u0142o si\u0119 wielu nowych producent\u00f3w, oferuj\u0105cych tzw. piwa kraftowe. Dlatego Prezes UOKiK postanowi\u0142 przyjrze\u0107 si\u0119 funkcjonowaniu tego rynku i relacji, jakie na nim panuj\u0105. Na krajowym rynku piwa dominuje trzech wytw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy produkuj\u0105 piwa na skal\u0119 przemys\u0142ow\u0105. To Kompania Piwowarska (znana m.in. z piwa Lech, Tyskie, \u017bubr), Grupa \u017bywiec (\u017bywiec, Warka, Kr\u00f3lewskie) oraz Carlsberg Polska (Okocim czy Kasztelan). \u0141\u0105cznie te podmioty odpowiada\u0142y w 2022 r. za ok. 80 proc. sprzeda\u017cy piwa w Polsce \u2013 zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem ilo\u015bci, jak i warto\u015bci. Pozosta\u0142ych 13 badanych wytw\u00f3rc\u00f3w piwa wypracowa\u0142o \u0142\u0105cznie blisko 20 proc. udzia\u0142u w rynku, przy czym w tej grupie dominowa\u0142y Van Pur S.A.\u00a0 oraz Per\u0142a \u2013 Browary Lubelskie S.A.<\/p>\n Mimo rosn\u0105cego zainteresowania piwami rzemie\u015blniczymi (tzw. kraftowymi), ich udzia\u0142 w strukturze sprzeda\u017cy piw og\u00f3\u0142em w Polsce nie przekroczy\u0142 kilku procent. Mo\u017ce by\u0107 to zwi\u0105zane z wy\u017cszymi kosztami wytworzenia, a co za tym idzie cen\u0105 wy\u017csz\u0105 ni\u017c piw produkowanych na du\u017c\u0105 skal\u0119. Wy\u017csza jest wi\u0119c tak\u017ce ich podatno\u015b\u0107 na zmiany si\u0142y nabywczej konsument\u00f3w.<\/p>\n W latach 2019-2022 wzrost cen piwa prze\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 na ograniczenie skali ich sprzeda\u017cy. Ten trend w wi\u0119kszym stopniu dotkn\u0105\u0142 11 mniejszych browar\u00f3w. Skala wzrostu cen piw w latach 2019-2022 by\u0142a r\u00f3\u017cna w poszczeg\u00f3lnych browarach, ale w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w by\u0142a ni\u017csza od wska\u017anika inflacji. To z jednej strony efekt silnej rywalizacji mi\u0119dzy browarami, ale te\u017c presji ze strony sieci handlowych \u2013 o czym wspominali ankietowani.<\/p>\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 browar\u00f3w podkre\u015bli\u0142a intensywno\u015b\u0107 konkurencji na krajowym rynku chmielu. Jednocze\u015bnie najwi\u0119ksi producenci piwa w Polsce w du\u017cej mierze zaopatrywali si\u0119 w asortyment chmielowy za granic\u0105. Mimo \u017ce ceny polskiego chmielu by\u0142y ni\u017csze ni\u017c u unijnej konkurencji.<\/p>\n Relacje mi\u0119dzy uczestnikami rynku<\/strong><\/p>\n Polski rynek chmielu i piwa funkcjonuje generalnie w formule plantator \u2013 po\u015brednik lub przetw\u00f3rca \u2013 producent piwa. Jednym z problem\u00f3w relacji na rynku piwa, na kt\u00f3re wskazywali producenci, jest rosn\u0105ca si\u0142a sieci handlowych, sojuszy zakupowych, kt\u00f3re wywieraj\u0105 presj\u0119 na obni\u017canie cen pomimo wzrostu koszt\u00f3w wytwarzania.<\/p>\n Plantatorzy i przetw\u00f3rcy chmielu<\/strong><\/p>\n Relatywnie najs\u0142absz\u0105 grup\u0105 na rynku chmielu i piwa w Polsce s\u0105 plantatorzy. Ich pozycja jest s\u0142absza nie tylko w stosunku do innych uczestnik\u00f3w polskiego rynku, ale te\u017c w odniesieniu do konkurent\u00f3w z Europy. Statystyczna plantacja chmielu w kraju jest kilkukrotnie mniejsza ni\u017c w Niemczech czy w Czechach. Kluczowe \u015bwiatowe podmioty dzia\u0142aj\u0105ce w zakresie uprawy, przetw\u00f3rstwa, po\u015brednictwa asortymentu chmielowego wywodz\u0105 si\u0119 do ma\u0142ych producent\u00f3w rolnych czy przedsi\u0119biorc\u00f3w, kt\u00f3rzy latami rozwijali wsp\u00f3\u0142prac\u0119. Stosunkowo ma\u0142a skala produkcji u polskich plantator\u00f3w utrudnia zwi\u0119kszanie warto\u015bci dodanej, a wi\u0119c oddzia\u0142ywania na rynek i rozw\u00f3j. Przetw\u00f3rstwo<\/strong><\/p>\n Jednym z wa\u017cniejszych problem\u00f3w, na kt\u00f3ry wskaza\u0142o \u015brodowisko bran\u017cowe, s\u0105 koszty, jako\u015b\u0107 i zakres krajowego przetw\u00f3rstwa chmielu. Do tego, zdaniem ankietowanych, polskie firmy skupuj\u0105ce i przetwarzaj\u0105ce chmiel zmuszone s\u0105 do konkurencji z firmami niemieckimi dzia\u0142aj\u0105cymi w Polsce. To powoduje, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 krajowej produkcji chmielu trafia za granic\u0119 (65 proc. w 2022 r.) \u2013 prawie wy\u0142\u0105cznie w postaci nieprzetworzonej. Do Polski sprowadzane s\u0105 za to m.in. granulaty i ekstrakty, preferowane przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 producent\u00f3w piwa. Skutkiem tego jest niska konkurencyjno\u015b\u0107 tej cz\u0119\u015bci rynku.
\n\u2013 Przeprowadzili\u015bmy badanie, zbieraj\u0105c informacje o funkcjonowaniu krajowego rynku piwa oraz surowc\u00f3w przeznaczonych do jego produkcji, zw\u0142aszcza relacji mi\u0119dzy producentami rolnymi a po\u015brednikami i podmiotami wytwarzaj\u0105cymi oraz oferuj\u0105cymi piwa. Pod lup\u0119 wzi\u0119li\u015bmy kwesti\u0119 stopnia koncentracji rynku czy dynamiki zmian cen. Przedstawili\u015bmy r\u00f3wnie\u017c rekomendacje dla bran\u017cy<\/em> \u2013 m\u00f3wi Prezes UOKiK Tomasz Chr\u00f3stny.
\nAdresatami bada\u0144 by\u0142o 16 wybranych browar\u00f3w, w tym najwi\u0119ksi wytw\u00f3rcy piwa dzia\u0142aj\u0105cy w kraju. Obj\u0119to nim r\u00f3wnie\u017c producent\u00f3w, przetw\u00f3rc\u00f3w i po\u015brednik\u00f3w chmielu oraz s\u0142odownie, czyli g\u0142\u00f3wnych dostawc\u00f3w surowc\u00f3w do wytworzenia trunku. Analiz\u0105 obj\u0119to lata 2019-2022. Dla zobrazowania trend\u00f3w uwzgl\u0119dniono r\u00f3wnie\u017c wcze\u015bniejsze lata, w tym pierwszy pe\u0142ny rok cz\u0142onkostwa Polski w Unii Europejskiej.<\/p>\n
\nAnkietowane browary pozyskiwa\u0142y krajowy chmiel g\u0142\u00f3wnie od przetw\u00f3rc\u00f3w i po\u015brednik\u00f3w. Robi\u0142y to przede wszystkim na podstawie um\u00f3w d\u0142ugoterminowych. Sporadycznie dokonywane by\u0142y transakcje ad hoc, w kt\u00f3rych podstaw\u0105 realizacji zam\u00f3wienia by\u0142y np. wiadomo\u015bci email czy internetowe platformy zakupowe.
\nKrajowi po\u015brednicy nabywali chmiel \u015bwie\u017cy lub granulowany g\u0142\u00f3wnie na podstawie zam\u00f3wie\u0144 ad hoc od innych po\u015brednik\u00f3w, nierzadko bez podpisywania um\u00f3w. Przetw\u00f3rcy \u2013 dostawcy dla browar\u00f3w \u2013 kupowali chmiel surowy prawie wy\u0142\u0105cznie na podstawie kontraktacji z plantatorami.
\n\u2013 Przeprowadzaj\u0105c badanie, szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zwracali\u015bmy na potencjalne nieprawid\u0142owo\u015bci w zakresie mo\u017cliwo\u015bci aneksowania um\u00f3w, sposob\u00f3w kszta\u0142towania cen czy termin\u00f3w p\u0142atno\u015bci za zrealizowane dostawy. B\u0119dziemy analizowa\u0107 te zagadnienia pod k\u0105tem podj\u0119cia mo\u017cliwych dzia\u0142a\u0144, np. w ramach kompetencji zwi\u0105zanych ze zwalczaniem nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej<\/em> \u2013 m\u00f3wi Prezes UOKiK Tomasz Chr\u00f3stny.<\/p>\n
\nPolscy plantatorzy chmielu maj\u0105 ograniczone mo\u017cliwo\u015bci reakcji na zmieniaj\u0105c\u0105 si\u0119 sytuacj\u0119, np. w zakresie upodoba\u0144 konsument\u00f3w czy wyst\u0105pienia nadpoda\u017cy surowca.
\nZ analizy UOKiK wynika, \u017ce najwi\u0119ksi producenci piwa kupuj\u0105 chmiel za granic\u0105 m.in. ze wzgl\u0119du na wymogi jako\u015bciowe. Zdaniem niekt\u00f3rych browar\u00f3w tylko cz\u0119\u015b\u0107 polskiego chmielu spe\u0142nia ich potrzeby (np. w zakresie zawarto\u015bci alfa kwas\u00f3w, odpowiadaj\u0105cych m.in. za piwn\u0105 goryczk\u0119). Ni\u017csza cena chmielu w Polsce wynika wi\u0119c g\u0142\u00f3wnie z ograniczonej mo\u017cliwo\u015bci spe\u0142nienia warunk\u00f3w stawianych przez najwi\u0119ksze podmioty rynkowe. Zar\u00f3wno je\u015bli chodzi o w\u0142a\u015bciwo\u015bci surowca, jak i formy, w jakiej jest oferowany wytw\u00f3rcom.<\/p>\n
\n\u2013 Zwi\u0119kszenie skali upraw poszczeg\u00f3lnych plantacji, wykorzystania OZE i energooszcz\u0119dnych technologii dla optymalizacji koszt\u00f3w produkcji, wsparcie rozwoju segmentu tzw. piw rzemie\u015blniczych, ale przede wszystkim wsp\u00f3\u0142praca mi\u0119dzy plantatorami i przetw\u00f3rcami oraz wsparcie promocji i sprzeda\u017cy polskich odmian chmielu czy piw na arenie mi\u0119dzynarodowej. To mo\u017cliwe drogi do podniesienia poziomu konkurencyjno\u015bci polskiej bran\u017cy chmielarskiej i piwnej<\/em> \u2013 m\u00f3wi Prezes UOKiK Tomasz Chr\u00f3stny.<\/p>\n